Χανιά, 22 Ιουνίου 1977. Ένα από τα πιο συγκλονιστικά και ξεχασμένα περιστατικά της σύγχρονης ιστορίας της Κρήτης εκτυλίσσεται στο λιμάνι των Χανίων. Δώδεκα Αμερικανοί υπαξιωματικοί, μέλη των δυνάμεων των ΗΠΑ που σταθμεύουν στη Σούδα, πολιορκούνται από περίπου δύο χιλιάδες Κρητικούς, έπειτα από σεξιστική επίθεση σε νεαρή Χανιώτισσα.

Η ένταση ξεκινά το βράδυ, στις 22:45, σε μια ταβέρνα στο Παλιό Λιμάνι. Οι Αμερικανοί δειπνούν και προβαίνουν επανειλημμένα σε άσεμνες χειρονομίες και φραστικές προσβολές προς τις διερχόμενες γυναίκες, προκαλώντας την ενόχληση των πελατών και του προσωπικού του καταστήματος.

Ωστόσο, η κατάσταση ξεφεύγει όταν ένας από τους υπαξιωματικούς σηκώνεται και επιτίθεται σε μία νεαρή γυναίκα που περνά μπροστά από το μαγαζί. Παρά την προσπάθειά της να τον αποφύγει, εκείνος της σκίζει το φόρεμα και της τραβά το εσώρουχο, μπροστά στα έντρομα μάτια των πελατών και των περαστικών.

Η οργή ξεσπά – Πολιορκία στην ταβέρνα

Μέσα σε δευτερόλεπτα, το σκηνικό μετατρέπεται σε πεδίο οργής. Καρέκλες, ποτήρια, πιάτα και μαχαιροπίρουνα εκσφενδονίζονται προς τους Αμερικανούς, οι οποίοι οπισθοχωρούν πανικόβλητοι εντός της ταβέρνας, τοποθετώντας τραπέζια στις εισόδους σε μια απέλπιδα προσπάθεια να προστατευτούν.

Η είδηση για την επίθεση στην Κρητικοπούλα διαδίδεται αστραπιαία – παρά την εποχή χωρίς κοινωνικά δίκτυα – και περίπου 2.000 κάτοικοι των Χανίων, κυρίως νεολαίοι, συγκεντρώνονται έξω από την ταβέρνα, ζητώντας «να πληρώσουν με αίμα» για την προσβολή.

Η Αστυνομική Διεύθυνση Χανίων κινητοποιείται στο σύνολό της, ωστόσο η κατάσταση είναι εκτός ελέγχου. Οι ένστολοι δεν καταφέρνουν να διαλύσουν το εξαγριωμένο πλήθος, το οποίο πετάει πέτρες και απειλεί τους εγκλωβισμένους Αμερικανούς.

Πέντε ώρες τρόμου και μία φυγάδευση

Η πολιορκία διαρκεί σχεδόν πέντε ώρες. Οι Αμερικανοί στρατιωτικοί παραμένουν κλεισμένοι μέσα, τρέμοντας για τη ζωή τους. Τελικά, με την επέμβαση του εισαγγελέα και ισχυρών αστυνομικών δυνάμεων, οι δώδεκα υπαξιωματικοί φυγαδεύονται αργά τη νύχτα και οδηγούνται στο αστυνομικό τμήμα, υπό αυστηρή προστασία.

Πλήθος Κρητικών τούς ακολουθεί και εκεί, όμως δεν σημειώνονται περαιτέρω επεισόδια. Η ένταση αποκλιμακώνεται, αλλά η κοινωνική κατακραυγή παραμένει.

Ετεροδικία και ατιμωρησία

Οι Αμερικανοί υπαξιωματικοί δεν παραπέμπονται ποτέ στη Δικαιοσύνη, καθώς προστατεύονται από το καθεστώς ετεροδικίας που ισχύει για τα στρατιωτικά στελέχη των ΗΠΑ στην Ελλάδα – ένα νομικό πλαίσιο που επιτρέπει την αποκλειστική δικαιοδοσία των αμερικανικών στρατιωτικών αρχών.

Παρά τις υποσχέσεις για «εσωτερικές κυρώσεις», δεν ανακοινώθηκε ποτέ δημόσια καμία πειθαρχική τιμωρία, ενώ οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις προσπάθησαν γρήγορα να «κλείσουν» το ζήτημα, προβάλλοντας την ανάγκη διατήρησης της στρατηγικής συνεργασίας στον Ψυχρό Πόλεμο.

Το περιστατικό της 22ας Ιουνίου 1977 αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα λαϊκής αντίδρασης στην Κρήτη απέναντι στην προσβλητική συμπεριφορά και την αίσθηση ατιμωρησίας ξένων στρατιωτικών δυνάμεων που εδρεύουν στο νησί.