Σε μια σοβαρή καταγγελία σχετικά με την τύχη του ερευνητικού προγράμματος «Trust Your Stars – Εμπιστοσύνη στ’ Αστέρια μας», το οποίο είχε χαρακτηριστεί ως το πιο φιλόδοξο ερευνητικό εγχείρημα που προκηρύχθηκε στην Ελλάδα, προχώρησε ο καθηγητής Φιλοσοφίας, Δικαίου και Θεωρίας Θεσμών στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αριστείδης Χατζής.
Όπως αποδείχθηκε από επίσημη απάντηση σε κοινοβουλευτική ερώτηση, το πρόγραμμα αφαιρέθηκε από το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΕΣΑΑ) την ίδια ακριβώς ημέρα που ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα της αξιολόγησης στη «Διαύγεια», προκαλώντας έντονες αντιδράσεις στην ακαδημαϊκή κοινότητα και αφήνοντας στον «αέρα» δεκάδες ερευνητικές ομάδες νέων επιστημόνων.
Η ταυτόχρονη ανακοίνωση και ακύρωση του έργου
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έφερε στο φως ο κ. Χατζής, στις 22 Ιουλίου 2025 δημοσιεύθηκαν στη «Διαύγεια» τα αποτελέσματα της αξιολόγησης, εγκρίνοντας τις προτάσεις 80 έως 90 ερευνητικών ομάδων, οι οποίες στελεχώνονταν σχεδόν αποκλειστικά από νέες και νέους ερευνητές.
Ωστόσο, όπως προκύπτει από το επίσημο έγγραφο που διαβιβάστηκε στη Βουλή, την ίδια ακριβώς ημερομηνία, «κατόπιν πρότασης του Υπουργείου ευθύνης [δηλαδή του Υπουργείου Παιδείας] το εν λόγω έργο αφαιρέθηκε από το ΕΣΑΑ, λόγω αδυναμίας ολοκλήρωσής του εντός του χρονοδιαγράμματος του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας».
Περιγράφοντας το χρονικό της υπόθεσης και την έλλειψη ενημέρωσης που ακολούθησε επί ένα έτος, ο καθηγητής του ΕΚΠΑ σημείωσε:
«Μήνες προετοιμάζαμε την αίτησή μας, πάνω από χρόνο περιμέναμε τα αποτελέσματα και επιτέλους ανακοινώθηκαν. Και το πήραμε! Κι εμείς και άλλες 80-90 ομάδες, στελεχωμένες (σχεδόν αποκλειστικά) από νέες και νέους επιστήμονες. Σύμφωνα με την απάντηση που βλέπετε, την ίδια ημέρα (!!!), στις 22 Ιουλίου 2025… το εν λόγω έργο αφαιρέθηκε από το ΕΣΑΑ… Περιμέναμε έναν χρόνο χωρίς καμία, ΚΑΜΙΑ, ενημέρωση. Μέχρι που μετά από δικές μας ενέργειες (συγκέντρωση υπογραφών, εξώδικα κλπ.), εδέησαν να μας απαντήσουν».
Το θεσμικό αδιέξοδο και η επίκληση του Νόμου 5294/2026
Στην κοινοβουλευτική απάντηση γίνεται επικληση του Άρθρου 40 του Ν. 5294/2026, το οποίο ορίζει ότι σε περίπτωση ανάκλησης ένταξης έργου από το Ταμείο Ανάκαμψης, το αρμόδιο Υπουργείο μεριμνά για τη μεταφορά του στο οικείο Τομεακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης, εντός των εγκεκριμένων ορίων του προϋπολογισμού του, για την εκπλήρωση τυχόν οικονομικών εκκρεμοτήτων που απορρέουν από αναληφθείσες νομικές δεσμεύσεις.
Ωστόσο, όπως υπογραμμίζει ο κ. Χατζής, η πρόβλεψη αυτή καθίσταται ανεφάρμοστη στην πράξη, καθώς λόγω της άμεσης ακύρωσης της απόφασης δεν υπογράφηκαν ποτέ οι σχετικές συμβάσεις, με αποτέλεσμα να μην υφίστανται τυπικά «αναληφθείσες υποχρεώσεις» που να υποχρεώνουν νομικά το Υπουργείο Παιδείας σε χρηματοδότηση.
Αναφερόμενος στη στάση του διοικητικού μηχανισμού και τις προσπάθειες που κατέβαλε ο ίδιος για την επίλυση του ζητήματος, ο καθηγητής επεσήμανε:
«Όλο αυτό το διάστημα, επί έναν χρόνο… δεν σταμάτησα να στέλνω παντού επιστολές, μηνύματα, αιτήματα, να ενοχλώ, να παρακαλώ, να ικετεύω, να προτείνω, να εκλιπαρώ, να ενημερώνα… Δεν έλαβα καμία απάντηση. Πλήρης περιφρόνηση… Τι να πω στα νέα παιδιά στα οποία είμαι τόσο εκτεθειμένος; Μπορεί να μην φταίω εγώ γι’ αυτό που έγινε αλλά φταίω για κάτι άλλο: τους διαβεβαίωνα πως ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ, αποκλείεται να μας εμπαίζει η Ελληνική Κυβέρνηση. Πως θα βρισκόταν μια λύση».
Η προτροπή προς τους νέους επιστήμονες και το μήνυμα για την έρευνα
Η ματαίωση του προγράμματος οδήγησε τον Αριστείδη Χατζή σε μια σκληρή τοποθέτηση σχετικά με τις προοπτικές της επιστημονικής έρευνας στην Ελλάδα και τη διαρροή επιστημονικού δυναμικού στο εξωτερικό (brain drain).
Απευθυνόμενος στη νέα γενιά ερευνητών, ο κ. Χατζής ανέφερε:
«Αν είστε νέες/οι επιστήμονες και βρίσκεστε στο εξωτερικό, να μείνετε εκεί! Αν είστε νέες/οι επιστήμονες και σκέφτεστε να φύγετε στο εξωτερικό, τρέξτε. Μην περιμένετε λεπτό! Αν είστε γονείς, μην κρατάτε τα παιδιά σας σ’ αυτή τη χώρα!».
Παρά την απογοήτευση από τη διαχείριση της υπόθεσης, ο καθηγητής δήλωσε πως θα συνεχίσει το ερευνητικό του έργο στο Λονδίνο με ιδίους πόρους από τον ακαδημαϊκό του μισθό, προκειμένου να στηρίξει την ερευνητική ομάδα των 30 νέων συνεργατών του.
Στο καταληκτικό του σχόλιο, ο κ. Χατζής υπογράμμισε τη δέσμευσή του στην ακαδημαϊκή έρευνα:
«Αυτήν την ηθική και ακαδημαϊκή υποχρέωση που ανέλαβα, εγώ δεν πρόκειται να την απαρνηθώ. Φεύγω μόνο λίγο σοφότερος: γνωρίζω πια πως το ελληνικό κράτος όχι μόνο δεν πρόκειται να με βοηθήσει, αλλά αν μπορεί, θα με υπονομεύσει με κάθε τρόπο. Παραμένοντας αθεράπευτα αισιόδοξος όμως, ελπίζω πως στο τέλος, αν επιμείνεις, θα υπάρξουν άνθρωποι και θεσμοί που θα το δουν και δεν θα το προσπεράσουν».
Αναφέρει πιο αναλυτικά:
Αν είστε νέες/οι επιστήμονες και βρίσκεστε στο εξωτερικό, να μείνετε εκεί!
Αν είστε νέες/οι επιστήμονες και σκέφτεστε να φύγετε στο εξωτερικό, τρέξτε. Μην περιμένετε λεπτό!
Αν είστε γονείς, μην κρατάτε τα παιδιά σας σ’ αυτή τη χώρα!
Αν όλοι εσείς θέλετε κάποια απόδειξη, διαβάστε αυτήν την απάντηση σε κοινοβουλευτική ερώτηση. Θα σας εξηγήσω τι βλέπετε για να καταλάβετε, να απελπιστείτε και να πάρετε ορθολογικές αποφάσεις για εσάς ή για τα παιδιά σας.
Στις 22 Ιουλίου 2025 ανακοινώθηκαν στη ΔΙΑΥΓΕΙΑ τα αποτελέσματα του πιο φιλόδοξου ερευνητικού προγράμματος που προκηρύχθηκε ποτέ στην Ελλάδα. Μήνες προετοιμάζαμε την αίτησή μας, πάνω από χρόνο περιμέναμε τα αποτελέσματα και επιτέλους ανακοινώθηκαν. Και το πήραμε! Κι εμείς και άλλες 80-90 ομάδες, στελεχωμένες (σχεδόν αποκλειστικά) από νέες και νέους επιστήμονες.
Σύμφωνα με την απάντηση που βλέπετε, την ίδια ημέρα (!!!), στις 22 Ιουλίου 2025, «κατόπιν πρότασης του Υπουργείου ευθύνης [δηλαδή του Υπουργείου Παιδείας!] το εν λόγω έργο αφαιρέθηκε από το ΕΣΑΑ [Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας], λόγω αδυναμίας ολοκλήρωσής του εντός του χρονοδιαγράμματος του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.»
Ναι, ναι, όπως ακριβώς το διαβάζετε! Την ίδια ημέρα που μας ανακοίνωσαν τα αποτελέσματα, την ίδια ημέρα το έργο αφαιρέθηκε από το ΕΣΑΑ!
Όσο εξοργιστικό κι αν είναι αυτό, όσο πρωτοφανές, όσο φρικαλέο, υπάρχουν και πολύ χειρότερα.
Θα υπέθετε κανείς πως την άλλη μέρα, στις 23 Ιουλίου 2025, θα μας ενημέρωναν: «Μην χαίρεστε. Το έργο του οποίου τα αποτελέσματα μόλις ανακοινώσαμε, το αφαιρέσαμε γιατί ήμασταν τόσο ανίκανοι ώστε χάσαμε τις προθεσμίες.»
Και όμως.
Περιμέναμε έναν χρόνο χωρίς καμία, ΚΑΜΙΑ, ενημέρωση. Μέχρι που μετά από δικές μας ενέργειες (συγκέντρωση υπογραφών, εξώδικα κλπ.), εδέησαν να μας απαντήσουν.
Και πως μας απάντησαν; Με ένα χυδαίο gaslighting.
«Τι φωνάζετε! Αφού ακυρώσαμε το έργο την ίδια μέρα που ανακοινώσαμε τα αποτελέσματα! Τι θέλατε, δηλαδή, να σας ενημερώναμε κι από πάνω; Να σεβαστούμε τον κόπο, τις προσδοκίες σας, την επένδυση, τον χρόνο σας, τη δουλειά σας; Τις νέες ερευνήτριες και τους νέους ερευνητές; Να σεβαστούμε την Έρευνα και τους Ερευνητές; Μας συγχωρείτε αλλά δεν είναι αυτή η δική μας δουλειά. Η δική μας δουλειά είναι να σας εμπαίζουμε. Σκάστε λοιπόν.»
Και δεν έφτανε αυτό. Μας ήρθε και αυτή η απάντηση σε κοινοβουλευτική ερώτηση. Για να προσθέσει και την προσβολή στη ζημιά που μας προκάλεσε.
Τι παραπάνω λέει εδώ; «Σύμφωνα με το Άρθρο 40 του Ν.5294/2026 με την ανάκληση απόφασης ένταξης έργου στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το Υπουργείο ευθύνης του έργου [δηλαδή το Υπουργείο Παιδείας] μεριμνά για την ένταξη του έργου στο οικείο Τομεακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης, εντός του εγκεκριμένου ορίου του προϋπολογισμού του, για την εκπλήρωση τυχόν οικονομικών εκκρεμοτήτων που απορρέουν από αναληφθείσες, κατά τον χρόνο της ανάκλησης, νομικές δεσμεύσεις.»
Θα μου πείτε: «Α, ωραία! Θα σας καλύψουν με κάποιον τρόπο.»
Χαχαχαχαχαχαχαχα! Μα σε ποιο κράτος νομίζετε ότι ζείτε;
Να σας το μεταφράσω; «Δεν φτάνουν όλα όσα σας κάναμε, ας σπάσουμε και λίγη πλάκα. Σας γράφουμε λοιπόν πως μπορεί το έργο να ανακλήθηκε αλλά το Υπουργείο Παιδείας θα το εντάξει σε δικό του Πρόγραμμα – εφόσον, βέβαια, υπάρχουν ‘αναληφθείσες υποχρεώσεις’.»
Ο υπογράφων βέβαια, γνωρίζει (ή αν δεν το γνωρίζει τον εξαπάτησαν κι αυτόν) πως επειδή δεν υπογράφτηκαν συμβάσεις μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων, δεν έχει αναληφθεί καμία υποχρέωση από το Υπουργείο Παιδείας, παρά μόνο «ηθική». Τώρα, σωθήκαμε…
Θα μου πείτε: Μα δεν έχουν και νομική υποχρέωση; Δεν ισχύει η βασική αρχή του διοικητικού δικαίου στην Ελλάδα; Η αρχή της χρηστής διοίκησης και η αρχή της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του διοικουμένου στη Δημόσια Διοίκηση;
Χαχαχαχαχαχαχαχα! Μα σε ποιο κράτος νομίζετε ότι ζείτε; Σε Κράτος Δικαίου;
Γιατί πρόσθεσαν, λοιπόν, αυτή τη φράση;
Για να συνεχίσουν να ελπίζουν τα κορόιδα, τουλάχιστον μέχρι τις εκλογές.
Θα μου πείτε: «μήπως είσαι απόλυτος, σκληρός, υπερβολικός, άδικος; πριν τα γράψεις προσπάθησες να προτείνεις λύσεις, να ενημερώσεις τους αρμοδίους, να επιχειρήσεις μία συνεννόηση;»
Όλο αυτό το διάστημα, επί έναν χρόνο (αλλά και νωρίτερα, καθώς περιμέναμε ματαίως), δεν σταμάτησα να στέλνω παντού (παντού όμως!) επιστολές, μηνύματα, αιτήματα, να ενοχλώ, να παρακαλώ, να ικετεύω, να προτείνω, να εκλιπαρώ, να ενημερώνω.
Δεν έλαβα καμία απάντηση. Πλήρης περιφρόνηση. Έγραψα άρθρο στην Καθημερινή που συζητήθηκε, διαβάστηκε, βγήκα σε ραδιόφωνα. Έγραψαν κι άλλοι συνάδελφοι. Και πάλι σιωπή. Πλήρης αδιαφορία.
Τι να κάνω με την ομάδα των 30 νέων ανθρώπων που περίμεναν να ζήσουν, να εργαστούν, να προσφέρουν, από αυτό το πρόγραμμα που νόμιζαν ότι πήραμε γιατί το διάβασαν στη «Διαύγεια»;
Τι να πω στα νέα παιδιά στα οποία είμαι τόσο εκτεθειμένος; Μπορεί να μην φταίω εγώ γι’ αυτό που έγινε αλλά φταίω για κάτι άλλο: τους διαβεβαίωνα πως ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ, αποκλείεται να μας εμπαίζει η Ελληνική Κυβέρνηση. Πως θα βρισκόταν μια λύση. Πως δεν θα μας έφτυναν έτσι κατάμουτρα, πως δεν θα υπονόμευαν τόσο προφανώς την έρευνα στην Ελλάδα.
Πως θα υπήρχε έστω κι ένας άνθρωπος στην Κυβέρνηση (ένας!) που δεν θα το ανεχόταν, που θα επαναστατούσε, που θα αγανακτούσε, που θα φώναζε!
Δυστυχώς δεν υπάρχει κανείς.
Έκανα λάθος, λοιπόν. Ήμουν αφελής, βλακωδώς αισιόδοξος, είχα εντελώς λανθασμένη εικόνα της πραγματικότητας. Και πήρα στον λαιμό μου νέα παιδιά που αρνήθηκαν, που έχασαν ευκαιρίες, που έκαναν το λάθος να με εμπιστευτούν και να παραμείνουν στην Ελλάδα.
Η σιωπή, η αδιαφορία, η περιφρόνηση που συνάντησα, ήθελαν από την αρχή να μου πουν ξεκάθαρα αυτό και μόνο αυτό:
«Κόψε τον λαιμό σου και παράτα μας!»
Το έλαβα το μήνυμα. Πήρα το μάθημά μου. Ελπίζω να το πάρετε κι εσείς που με διαβάζετε.
Και κάτι τελευταίο. Ξέρετε πώς λεγόταν αυτό το πρόγραμμα; «Trust Your Stars – Εμπιστοσύνη στ’ Αστέρια μας»…
ΥΓ1 Εγώ βέβαια θα συνεχίσω να κάνω τη δουλειά μου. Σε λίγες ώρες φεύγω για το Λονδίνο για να συνεχίσω την έρευνά μου με δικά μου έξοδα (που προέρχονται από τη *μοναδική* πηγή εισοδήματος που έχω, τον μισθό μου). Θα τη συνεχίσω γιατί αυτό ξέρω να κάνω και τώρα στα γεράματα δεν πρόκειται να αλλάξω. Αυτό που κάνω, με συγχωρείτε για τη ματαιοδοξία και την υπερβολή, αλλά είναι εθνικό έργο στο οποίο είμαι ολοκληρωτικά αφωσιωμένος. Γιατί συμβάλλει στην αυτογνωσία μας αλλά επιπλέον δεν το κάνω μόνο για μένα. Όσα φέρνω τα δίνω σε συναδέλφους, ερευνητές και κυρίως στην καταπληκτική ομάδα νέων συνεργατών που έχω συγκεντρώσει, μια από τις καλύτερες στην Ευρώπη (για του λόγου το αληθές μπείτε στον σύνδεσμο που θα βρείτε στα σχόλια και σας υπόσχομαι πως θα εντυπωσιαστείτε). Αυτήν την ηθική και ακαδημαϊκή υποχρέωση που ανέλαβα, εγώ δεν πρόκειται να την απαρνηθώ. Φεύγω μόνο λίγο σοφότερος: γνωρίζω πια πως το ελληνικό κράτος όχι μόνο δεν πρόκειται να με βοηθήσει, αλλά αν μπορεί, θα με υπονομεύσει με κάθε τρόπο. Παραμένοντας αθεράπευτα αισιόδοξος όμως, ελπίζω πως στο τέλος, αν επιμείνεις, θα υπάρξουν άνθρωποι και θεσμοί που θα το δουν και δεν θα το προσπεράσουν. Ας το ελπίσουμε.
ΥΓ 2 Προς δημοσιογράφους: σας ευχαριστώ πολύ για το ενδιαφέρον σας και το εκτιμώ. Αλλά όσα ήθελα να πω, τα έγραψα εδώ. Δεν έχω να προσθέσω τίποτε άλλο. Άλλωστε θα βρίσκομαι για έρευνα στο Λονδίνο χωρίς καθόλου χρόνο και χωρίς καμία διάθεση, όσο θα είμαι εκεί, να ασχοληθώ παραπάνω με αυτήν τη θλιβερή ιστορία. Υπάρχουν εκατοντάδες συνάδελφοι που βρίσκονται στην ίδια θέση με μένα και αγωνίζονται κι αυτοί να δικαιωθούν. Θα τους βρείτε εύκολα και θα χαρούν να σας μιλήσουν.
