Αυτή τη στιγμή, δεκάδες παιδιά βρίσκονται έγκλειστα στα παιδιατρικά νοσοκομεία της χώρας, όχι επειδή είναι άρρωστα, αλλά επειδή η Πολιτεία δεν έχει πού αλλού να τα πάει. Κάποια τα έχουν εγκαταλείψει οι οικογένειές τους. Συχνότερα, όμως, έχουν απομακρυνθεί από αυτές με εισαγγελική εντολή, ωσότου διερευνηθεί κάποια καταγγελία για κακοποίηση ή παραμέληση.
Όσοι κινούνται γύρω από το σύστημα παιδικής προστασίας της χώρας, κοινωνικοί λειτουργοί, επαγγελματίες ψυχικής υγείας, δικηγόροι, έχουν ένα όνομα γι’ αυτά τα παιδιά: τα λένε «εισαγγελικά». Τα εισαγγελικά παιδιά.
Ανά περιόδους, εκατοντάδες εισαγγελικά παιδιά έχουν εγκλειστεί σε παιδιατρικά νοσοκομεία, με κάποια από αυτά να παραμένουν εκεί για μήνες και σε κάποιες περιπτώσεις ολόκληρα χρόνια.
Στην ανοιχτή αυτή πληγή προσπάθησε να στρέψει την προσοχή η στάση εργασίας και συγκέντρωση διαμαρτυρίας που πραγματοποίησαν προ ημερών οι εργαζόμενοι του Νοσοκομείου Παίδων «Αγλαΐα Κυριακού».
Δεν είναι η πρώτη φορά. Παρά τις κατά καιρούς κινητοποιήσεις των εργαζομένων και τα διαβήματα των επαγγελματικών ενώσεών τους προς τις αρμόδιες αρχές, οι εισαγγελείς εξακολουθούν να στέλνουν παιδιά στα νοσοκομεία, τα οποία είναι προφανώς προορισμένα και εξοπλισμένα να περιθάλπουν ασθενείς και όχι να φροντίζουν για την ορθή ψυχοκοινωνική ανάπτυξη κατά τα άλλα υγιών παιδιών που διαμένουν εκεί για απροσδιόριστα διαστήματα.
Εβδομήντα περίπου εισαγγελικά παιδιά υπολογίζει η ΠΟΕΔΗΝ (Πανελλήνια Ομοσπονδία Εργαζομένων Δημόσιων Νοσοκομείων) ότι βρίσκονται σήμερα σε αυτή τη δυσμενή συνθήκη, με 40 εξ αυτών να είναι μοιρασμένα στα δύο μεγάλα παιδιατρικά νοσοκομεία της Αττικής, το «Αγλαΐα Κυριακού» και το «Αγία Σοφία». Μάλιστα, μιλώντας στο in, ο πρόεδρος της ΠΟΕΔΗΝ, Μιχάλης Γιαννάκος, υποστηρίζει ότι μέχρι πριν δύο εβδομάδες, ο αριθμός των παιδιών στα δύο μεγάλα νοσοκομεία άγγιζε τα 50.
Τα τραύματα που επιφέρει ο παρατεταμένος εγκλεισμός σε απολύτως ακατάλληλο περιβάλλον, ο οποίος πολλές φορές προστίθεται στην κακοποίηση ή την παραμέληση που έχει προηγηθεί, επηρεάζει και τη συμπεριφορά των παιδιών, η οποία μπορεί να γίνει επιθετική ή και βίαια και να οδηγήσει σε ξεσπάσματα που διαταράσσουν τη λειτουργία των νοσοκομείων στα οποία κρατούνται. Έτσι, καταλήγουν να γίνονται αντικείμενο διαχείρισης από τις αστυνομικές αρχές – και συχνά αντιμετωπίζονται ως παραβάτες αντί για θύματα.
Αναδεικνύοντας μία ακόμη πτυχή του προβλήματος, ο Γιώργος Νικολαΐδης, ψυχίατρος και Διευθυντής Ψυχικής Υγείας του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού, επισημαίνει στο in ότι τα παιδιά που παραμένουν για παρατεταμένα διαστήματα στα νοσοκομεία, «δεν είναι εν γένει τα παιδιά που απομακρύνονται με εισαγγελική εντολή επειδή κινδυνεύουν στις φυσικές οικογένειές τους, αλλά εκείνα εξ αυτών τα οποία δεν θα “απορροφηθούν” σε κανένα ίδρυμα, είτε γιατί είναι μεγάλα σε ηλικία, είτε γιατί έχουν κάποια αναπηρία ή νόσο, είτε γιατί έχουν εξαρτήσεις ή προβλήματα με τον Νόμο – οτιδήποτε, δηλαδή, καθιστά την υιοθεσία τους σχετικώς απίθανη και, συνεπώς, τα ιδρύματα, δημόσια και ιδιωτικά, φοβούνται ότι τα παιδιά αυτά θα τους “ξεμείνουν”».
«Δυστυχώς στην Ελλάδα» προσθέτει ο κ. Νικολαΐδης «από την εποχή της Φρειδερίκης και ακόμα παλαιότερα το “σύστημα” παιδικής προστασίας έχει φτιαχτεί για να εξυπηρετεί τις ανάγκες των ενηλίκων που αναζητούν παιδιά για υιοθεσία και όχι των παιδιών που έχουν ανάγκη φροντίδας…»
Κλειστές οι πόρτες των αρχών στις διαμαρτυρίες
Αφορμή για την πρόσφατη κινητοποίηση, όπως μας πληροφορούν μιλώντας στο in οι εκπρόσωποι των εργαζομένων του «Αγλαΐα Κυριακού», ήταν το εξής περιστατικό: πριν δύο περίπου εβδομάδες, δύο εισαγγελικά παιδιά, έφηβοι, προκάλεσαν ζημιές στο ακτινοθεραπευτικό τμήμα αλλά και σε εργοτάξιο στον εξωτερικό χώρο, ενώ κατέληξαν σε συμπλοκή με φύλακα, τον οποίον και τραυμάτισαν.
Το ένα από τα παιδιά εκτιμάται ότι μέχρι εκείνη τη στιγμή βρισκόταν στο νοσοκομείο για περισσότερους από οχτώ μήνες. Το παιδί συνελήφθη από τις αστυνομικές αρχές και δεν είναι γνωστό πού κατέληξε ακολούθως.
Αντίστοιχο περιστατικό είχε σημειωθεί και τον περασμένο Μάρτιο με συμπλοκή μεταξύ εφήβων. Παρενέβησαν μέλη του προσωπικού και ενήλικες συνοδοί ασθενών προκειμένου να αποκλιμακώσουν την κατάσταση, ωστόσο, κατά τη διάρκεια της συμπλοκής, νεαρή έσπασε τζαμαρία με αποτέλεσμα να τραυματιστεί. Τέσσερις φορές κλήθηκε η αστυνομία εκείνο το βράδυ, με τη μία εξ αυτών να στοχεύει στον αφοπλισμό της έφηβης που κρατούσε σπασμένο τζάμι.
Όσο απίστευτο κι αν ακούγεται, αυτά τα περιστατικά δεν συγκαταλέγονται στα πιο ακραία: το 2022 είχαν δημοσιοποιηθεί καταγγελίες ενός 13χρονου κοριτσιού και ενός 7χρονου αγοριού για σεξουαλική κακοποίηση από έναν 14χρονο. Όλα τους ήταν εισαγγελικά παιδιά που ήδη διέμεναν στο νοσοκομείο για μακρά διαστήματα και είχαν σταλεί εκεί για την «προστασία» τους.
«Οφείλουμε να τονίσουμε την ανάγκη προστασίας αυτών των ευάλωτων παιδιών», σημείωσαν στην πρόσφατη ανακοίνωσή τους οι εκπρόσωποι των εργαζομένων του «Αγλαΐα Κυριακού». «Το να παραμένουν υγιή παιδιά εντός των νοσοκομειακών θαλάμων για παρατεταμένα χρονικά διαστήματα – πολλές φορές ξεπερνώντας τα είκοσι σε αριθμό – δεν συνάδει με τα δικαιώματα του παιδιού, ούτε βοηθά στην ομαλή ανάπτυξή τους».
Στον απόηχο του περιστατικού με την τζαμαρία, στα τέλη του Μαρτίου, το σωματείο των εργαζομένων είχε απευθύνει επιστολή στον υπουργό Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη, στον υπουργό Δικαιοσύνης Γιώργο Φλωρίδη και στην υπουργό Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Δόμνα Μιχαηλίδου, με την οποία τους γνωστοποιούσε τα πρόσφατα αλλά και παλαιότερα συμβάντα και ζητούσε από τα αρμόδια υπουργεία και τη διοίκηση του νοσοκομείου να βρουν άμεση λύση.
Τα αιτήματα των εργαζομένων, αλλά και οι εκκλήσεις τους για συναντήσεις με τους αρμόδιους υπουργούς προκειμένου να τους εξηγήσουν αναλυτικά την κατάσταση, έχουν μείνει μέχρι στιγμής χωρίς απάντηση.
«Αθεράπευτα τραύματα»
Τόσο η ΠΟΕΔΗΝ όσο και το Σωματείο Εργαζομένων του «Αγλαΐα Κυριακού» ζητούν τη θέσπιση και στελέχωση κατάλληλων προνοιακών δομών.
Ο κ. Νικολαΐδης, από την πλευρά του, σημειώνει ότι όταν γίνεται δημοσιογραφικός «ντόρος» για τα «λιμνάζοντα παιδιά των νοσοκομείων», «αυτό συνήθως έχει ως αποτέλεσμα να φτιάχνονται στεγαστικές δομές από τις εκάστοτε κυβερνήσεις (δηλαδή καινούργια ιδρύματα) τα οποία εξαγγελτικά μεν έχουν “μεταβατικό χαρακτήρα” (διατείνονται δηλαδή πως θα πάρουν τα παιδιά αυτά προκειμένου να τα προωθήσουν σε άλλες, μονιμότερες τοποθετήσεις), στην πράξη, όμως, αποδεικνύονται “αμετάβατου χαρακτήρα” (γιατί τα παιδιά αυτά δεν τα παίρνει κανένα άλλο ίδρυμα – αν τα έπαιρνε δεν θα είχαν “λιμνάσει” στα νοσοκομεία ούτως ή άλλως) και λειτουργούν ως ένα ακόμα ίδρυμα σε αυτό το παντελώς αναχρονιστικό πλέον “σύστημα”».
«Αν, πάλι, αντί να φτιάχνουμε καινούργια ιδρύματα» καταλήγει ο κ. Νικολαΐδης, «αποφασίζαμε να φτιάξουμε ένα σύγχρονο, ενιαίο σύστημα προστασίας και φιλοξενίας των παιδιών στην βάση των δικών τους αναγκών (και όχι των παρόχων ιδρυματικής φροντίδας ή των υποψηφίων θετών γονέων), τότε θα φτιάχναμε ένα σύστημα επείγουσας αναδοχής για τα μικρότερα παιδιά και επείγουσας υποστηριζόμενης διαβίωσης σε μικρού δυναμικού (2-4 παιδιών) διαμερίσματα με ταυτόχρονη εφαρμογή πρωτοκόλλων εντατικής παρέμβασης στις δυσλειτουργικές οικογένειες και αναζήτηση εναλλακτικών οικογενειακής φροντίδας (π.χ. συγγενικής αναδοχής) για όλα τα παιδιά που έχουν ανάγκη».
Πράγματι, σύμφωνα με τους ειδικούς με τους οποίους μίλησε το in, ο ενδεδειγμένος τρόπος διαχείρισης των παιδιών, δεν είναι να οδηγηθούν σε ιδρυματικές δομές, δεδομένου ότι στόχος της χώρας θα έπρεπε να είναι η συνολική αποϊδρυματοποίηση και όχι ο εγκλεισμός ακόμη περισσότερων παιδιών σε ιδρύματα, αλλά να θεσπιστούν λειτουργικές διαδικασίες αναδοχής, δηλαδή προσωρινής φιλοξενίας των παιδιών σε οικογενειακά περιβάλλοντα.
Συγκεκριμένα, η λύση που προτείνεται για τα εισαγγελικά παιδιά είναι η λεγόμενη «επείγουσα αναδοχή». Σύμφωνα με τον σχετικό ορισμό που δίνει το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, είναι μια «βραχυπρόθεσμη λύση φροντίδας» που «απαιτεί άμεση διαθεσιμότητα των αναδόχων γονέων» και στην οποία «το παιδί πρέπει να βρίσκεται σε έκτακτη ανάγκη για προστασία και να μην χρειάζεται ιατρική φροντίδα εντός νοσοκομείου».
Μία Κοινή Υπουργική Απόφαση εκδόθηκε το 2020 για να ρυθμίσει τις διαδικασίες των υπόλοιπων εκδοχών της αναδοχής, όπως προέβλεπε η σχετική νομοθεσία που είχε ψηφιστεί το 2018. Σ’ αυτή δηλωνόταν ρητά ότι από τις ρυθμίσεις «δύναται να εξαιρεθούν, κατόπιν σχετικής απόφασης εισαγγελέα, οι περιπτώσεις επείγουσας τοποθέτησης σε υποψήφιους αναδόχους του Εθνικού Μητρώου των ανηλίκων, οι οποίοι φιλοξενούνται με εισαγγελική εντολή σε νοσοκομεία, χωρίς να αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας».
Την πρόβλεψη αυτή συγκεκριμενοποίησε εγκύκλιος που συνέταξε το 2021 η τότε Αντιεισαγγελέας και μετέπειτα Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου, Γεωργία Αδειλίνη, και απέστειλε στους Εισαγγελείς Πρωτοδικών όλης της χώρας εν είδει οδικού χάρτη για την αντιμετώπιση των περιστατικών που καταλήγουν να αφήνουν τα παιδιά στο μετέωρο των νοσοκομείων.
Η εγκύκλιος αποσαφηνίζει τις διαδικασίες της επείγουσας αναδοχής. Μάλιστα ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η επιβεβαίωση όσον αφορά τα βρέφη ότι το χρονικό διάστημα παραμονής στο νοσοκομείο «μπορούσε να καλύψει χρόνια (έφθασε σε κάποια περίπτωση μέχρι τα οκτώ), τα πρώτα δηλαδή κρίσιμα για την ψυχοσωματική ανάπτυξη του παιδιού χρόνια, δημιουργώντας του αθεράπευτα τραύματα» (η έμφαση δική μας).
Η λύση που δεν έρχεται
Παρά τη νομοθέτηση του 2018, την υπουργική απόφαση του 2020 και την εγκύκλιο του 2021 που αναγνώριζε τις καταστροφικές συνέπειες της παρατεταμένης κράτησης των παιδιών στα νοσοκομεία, όπως δείχνουν τα στοιχεία και οι κινητοποιήσεις των εργαζομένων, το πρόβλημα μέχρι σήμερα δεν έχει επιλυθεί ούτε στοιχειωδώς.
Συγκεκριμένα, η επείγουσα αναδοχή αριθμεί αυτή τη στιγμή… δύο αναδόχους. Ή τουλάχιστον σε αυτή τη διαπίστωση κατέληξε η μία εκ των δύο, όταν ανακάλυψε ότι η μόνη διαδικασία εισαγωγής των υποψηφίων στην επείγουσα αναδοχή ήταν μία βιντεοκλήση στην οποία συμμετείχε η ίδια και άλλο ένα ζευγάρι. Έκτοτε, έχουν υπάρξει έξι περιστατικά στα οποία οι αρχές επικοινώνησαν μαζί της για να αναλάβει την επείγουσα αναδοχή ενός παιδιού· και στις έξι, τελικά οι ίδιες οι αρχές ακύρωσαν το αίτημά τους.
Όπως δηλώνει μιλώντας στο in πεπειραμένη επαγγελματίας της παιδικής προστασίας – η οποία μάλιστα τυγχάνει και επαγγελματίας ανάδοχος η ίδια – δεν είναι σίγουρο ότι ακόμα και αν είχε καλύτερη ανταπόκριση η επείγουσα αναδοχή, θα μπορούσε να αποτελέσει λύση στο πρόβλημα των εισαγγελικών παιδιών, καθώς πολλά από αυτά είναι στην εφηβεία και οι συνέπειες της δευτερογενούς κακοποίησής τους από την παραμονή στα νοσοκομεία τα καθιστούν δύσκολα στη συμπεριφορά.
Τη λύση εκεί θα μπορούσε, σύμφωνα με την ίδια, να δώσει ένα σύστημα επαγγελματικής αναδοχής, το οποίο όμως δεν φαίνεται να έχει οργανωθεί και πολύ καλύτερα. Οι επαγγελματίες ανάδοχοι είναι μόλις 16 σε όλη τη χώρα και αυτοί στη συντριπτική τους πλειοψηφία έχουν ήδη αναλάβει παιδιά, πράγμα που τους αποκλείει από τη δυνατότητα να αναλάβουν κι άλλα.
Επιπροσθέτως, δραματικές έχουν υπάρξει οι καθυστερήσεις στις πληρωμές στους επαγγελματίες αναδόχους, 8 εκ των οποίων ανέλαβαν καθήκοντα στα τέλη του 2024 και άλλοι 8 στα τέλη Απριλίου του 2026. Πλην δύο περιπτώσεων επαγγελματιών αναδόχων που ακόμα δεν έχουν υπογράψει τη σύμβαση, οι υπόλοιποι 14 άνοιξαν βιβλία ελεύθερου επαγγελματία για να μπορέσουν να εισπράξουν τις πληρωμές, με ό,τι συνεπάγεται αυτό διαχειριστικά και οικονομικά, όταν υπάρχουν επαναλαμβανόμενες πολύμηνες καθυστερήσεις.
«Φανταζόμασταν ότι θα είμαστε 100-200 οικογένειες και όταν πήγαμε στο σεμινάριο ήμασταν μόλις 8», λέει στο in επαγγελματίας ανάδοχος της πρώτης σειράς. «Μα καλά, 8 οικογένειες και δεν είχαν να δώσουν μισθό;».
Θέσαμε τα σχετικά ερωτήματα στο Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας αλλά ως τη στιγμή της δημοσίευσης δεν είχαμε λάβει απάντηση.
Το βέβαιο είναι, πάντως, όπως προκύπτει από τις συστάσεις όλων των ειδικών, ότι χωρίς την υλοποίηση της άμεσης, βραχυχρόνιας αναδοχής, έστω και οκτώ χρόνια μετά τη νομοθέτηση που θα έλυνε το πρόβλημα, τα εισαγγελικά παιδιά θα εξακολουθήσουν να βασανίζονται στα χέρια του Κράτους, που υποτίθεται ότι έχει αποστολή να τα προστατεύει.
