Ανατριχίλες προκαλούν οι προβλέψεις του Ευρωπαϊκού Συνδικαλιστικού Ινστιτούτου ETUI για το πόσο ακριβά θα πληρώσουν τα νοικοκυριά μια ενεργειακή κρίση, αν δεν υπάρξουν ριζικές παρεμβάσεις.
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή ήδη έφερε υψηλές ανατιμήσεις στα ενεργειακά αγαθά. Παρά τις έντονες και συνεχείς μεταβολές στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου, που ανεβοκατεβαίνουν ανάλογα με τις γεωπολιτικές εξελίξεις, όλες οι οικονομικές αναλύσεις προεξοφλούν επίμονη αύξηση του ενεργειακού κόστους.
Ακόμα και αν η εκεχειρία τηρηθεί και η κίνηση των πλοίων στα Στενά του Ορμούζ αποκατασταθεί, ο ενεργειακός εφοδιασμός της Ευρώπης θα αργήσει να εξομαλυνθεί, πιέζοντας τις τιμές ανοδικά.
1.800 ευρώ επιπλέον τον χρόνο θα κοστίσει μια ενεργειακή κρίση
Τα συνδικάτα ζητούν δραστικά μέτρα από την ΕΕ για τη μείωση του ενεργειακού κόστους. Η ανάλυση της ΕTUI δείχνει ότι ο μέσος λογαριασμός των νοικοκυριών θα αυξηθεί πάνω από 1.800 ευρώ ετησίως, εάν οι τιμές ενέργειας παραμείνουν στα ίδια επίπεδα.
Μετά την αύξηση κατά 50% της τιμής του αργού πετρελαίου από την έναρξη της κρίσης στη Μέση Ανατολή, εκτιμήσεις του Ευρωπαϊκού Συνδικαλιστικού Ινστιτούτου καταδεικνύουν τις επιπτώσεις που θα έχει στα νοικοκυριά μια αύξηση του ενεργειακού κόστους κατά 50%, εάν διατηρηθεί σε αυτό το επίπεδο για ένα χρόνο:
- Ο μέσος ετήσιος λογαριασμός ενέργειας στην ΕΕ θα αυξηθεί από 3.792 ευρώ σε 5.688 ευρώ – το 12% των συνολικών δαπανών των νοικοκυριών.
- Ο μέσος ετήσιος λογαριασμός ενέργειας θα αντιπροσωπεύει περισσότερο από το 10% όλων των δαπανών των νοικοκυριών στην πλειοψηφία των κρατών μελών και περισσότερο από το 15% σε έξι κράτη μέλη.
- Ο μέσος ετήσιος λογαριασμός ενέργειας θα κοστίζει 2.000 ευρώ περισσότερο σε 11 κράτη μέλη.
Εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων (ETUC), τα παραπάνω στοιχεία δείχνουν ότι η ΕΕ χρειάζεται βαθιές ενεργειακές μεταρρυθμίσεις για να μειώσει την εξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα.
Ακόμη και πριν τα γεγονότα στη Μέση Ανατολή, που σηματοδοτούν μια νέα ενεργειακή κρίση, από την τελευταία αυτή ενεργειακή κρίση αυτή, 47,5 εκατομμύρια άνθρωποι στην ΕΕ (10% του πληθυσμού) δεν μπορούσαν να αντέξουν οικονομικά να θερμάνουν τα σπίτια τους – συμπεριλαμβανομένων 23,7 εκατομμυρίων εργαζομένων. Η Ευρώπη χάνει ήδη 27.000 θέσεις εργασίας στον τομέα της μεταποίησης κάθε μήνα τα τελευταία δύο χρόνια, κυρίως λόγω των τιμών της ενέργειας.
Η ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, η ενεργειακή φτώχεια πλήττει τα δύο στα δέκα νοικοκυριά, που αδυνατούν οικονομικά να κρατήσουν το σπίτι τους επαρκώς ζεστό το χειμώνα και δροσερό το καλοκαίρι. Πρόκειται για ποσοστό διπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και το υψηλότερο στην Ευρώπη μαζί με τη Βουλγαρία.
Την ίδια στιγμή, πάνω από τέσσερα στα δέκα νοικοκυριά στην Ελλάδα δυσκολεύονται να πληρώσουν τους πάγιους λογαριασμούς, συμπεριλαμβανομένων και των τιμολογίων ενέργειας. Πρόκειται επίσης για το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρώπη, κατατάσσοντας την Ελλάδα σε χειρότερη θέση από τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Κροατία.
Η κατάσταση είναι πολύ χειρότερη για τα φτωχά νοικοκυριά. Σχεδόν τέσσερα στα δέκα δεν μπορούν να εξασφαλίσουν συνθήκες θερμικής άνεσης στο σπίτι τους. Οχτώ στα δέκα δυσκολεύονται να εξοφλήσουν τους λογαριασμούς, με το ρεύμα να είναι ο μεγάλος πονοκέφαλος.
Αν δεν παρθούν μέτρα, οι ενεργειακές δαπάνες των ελληνικών νοικοκυριών, μπορεί να φτάσουν το 10% του προϋπολογισμού, υποστηρίζει το Ινστιτούτο ΕΤUI
Πώς λειτουργεί το μοντέλο προσομοίωσης της ETUI
Οι ερευνητές του Ινστιτούτου ETUI, επεξεργάστηκαν ένα μοντέλο προσομοίωσης για το πόσο θα κοστίσει η ενεργειακή κρίση στα ευρωπαϊκά νοικοκυριά, αν δεν υπάρξουν μέτρα στήριξης. Βασίστηκαν στα στοιχεία της Εurostat για τις δαπάνες του οικογενειακού προϋπολογισμού, σε καύσιμα αυτοκινήτου, ηλεκτρικό ρεύμα-φυσικό αέριο και άλλα καύσιμα οικιακής χρήσης.
Αφού υπολόγισαν το μερίδιο των ενεργειακών δαπανών για στέγαση και μετακινήσεις στο σύνολο των ετήσιων εξόδων κάθε νοικοκυριού, κατόπιν προσάρμοσαν τα στοιχεία στις τιμές του 2025. Στη συνέχεια υπέθεσαν μια μακροπρόθεσμη αύξηση των τιμών ενέργειας κατά 50% εντός του 2026.
Τέλος, υπολόγισαν την οικονομική επιβάρυνση, για το μέσο νοικοκυριό σε κάθε χώρα, ως μερίδιο επί του προϋπολογισμού, αν οι αποταμιεύσεις μείνουν σταθερές.
Πώς επιδρά η ενεργειακή κρίση στα ευρωπαϊκά νοικοκυριά
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Ινστιτούτου ETUI, το μέσο ευρωπαϊκό νοικοκυριό ξοδεύει για ενέργεια το 8,5% του οικογενειακού προϋπολογισμού. Μεσοσταθμικά το ποσοστό αυτό μεταφράζεται σε 3.792 ευρώ τον χρόνο, σε σύνολο ετήσιων οικογενειακών δαπανών 47.023 ευρώ (με βάσει εκτιμήσεις προσαρμοσμένες για το 2025) .
Το εκτιμώμενο επιπλέον κόστος στα νοικοκυριά, αν αυξηθούν οι τιμές ενέργειας κατά 50%, υπολογίζεται σε 1.896 ευρώ σε βάθος ενός χρόνου. Αν το νοικοκυριό δεν βάλει «χέρι» στις αποταμιεύσεις του για να διατηρήσει το ίδιο επίπεδο κατανάλωσης, οι δαπάνες για ενέργεια θα αυξηθούν κατά 4%, και θα αγγίξουν το 12,1% του οικογενειακού προϋπολογισμού.
Τι προβλέπει για την Ελλάδα
Σύμφωνα με το μοντέλο του ΕΤUI, ένα μέσο νοικοκυριό στην Ελλάδα εκτιμάται ότι ξοδεύει ετησίως για ενέργεια (καύσιμα κίνησης ΙΧ, ρεύμα, φυσικό αέριο/πετρέλαιο θέρμανσης κ.λπ), 3.209 ευρώ. Σε ένα σενάριο που προβλέπει αύξηση των τιμών ενέργειας κατά 50%, υπολογίζεται ετήσια επιβάρυνση γύρω στα 1.605 ευρώ.
Οι υπολογισμοί του Ινστιτούτου εκτιμούν ότι μετά τις αυξήσεις, το κόστος δαπανών ενέργειας για τα ελληνικά νοικοκυριά θα αυξηθεί κατά 3,4%, αγγίζοντας το 10,2% του ετήσιου προϋπολογισμού.
Αξίζει ωστόσο να σημειωθεί ότι οι εκτιμήσεις του ΕΤUI γίνονται με βάση έναν ετήσιο οικογενειακό προϋπολογισμό ύψους 43.979 ευρώ. Πρόκειται για σχεδόν διπλάσιο ποσό από τις δαπάνες των ελληνικών νοικοκυριών που καταγράφει η ΕΛΣΤΑΤ.
Προτάσεις για να αποφευχθεί μια νέα ενεργειακή κρίση
Η Συνομοσπονδία Ευρωπαϊκών Συνδικάτων ETUC ζητά από την ΕΕ να προχωρήσει σε δραστικές και μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις, για να αποφευχθεί μια νέα ενεργειακή κρίση.
Συγκεκριμένα προτείνει:
- Αποσύνδεση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας από το φυσικό αέριο: Ακόμη και όπου κυριαρχούν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, το φυσικό αέριο συνεχίζει πολύ συχνά να καθορίζει τις χονδρικές τιμές – βλάπτοντας τους εργαζόμενους και τις επιχειρήσεις.
- Αύξηση της χωρητικότητας του ηλεκτρικού δικτύου: Χωρίς επιταχυνόμενη επέκταση, σύνδεση και εκσυγχρονισμό, η φθηνότερη παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές δεν θα μεταφραστεί σε χαμηλότερες τελικές τιμές.
- Αύξηση των δημόσιων επενδύσεων σε υποδομές: Το ιδιωτικό κεφάλαιο μπορεί να συμπληρώσει τη δημόσια δράση, αλλά δεν μπορεί να αντικαταστήσει τις δημόσιες επενδύσεις.
- Ένα εργαλείο διαχείρισης κρίσεων: Με βάση το μοντέλο της πολιτικής SURE που έσωσε θέσεις εργασίας κατά τη διάρκεια της πανδημίας, η Ευρώπη πρέπει να προστατεύσει τις θέσεις εργασίας, τα εισοδήματα και την παραγωγή σε στρατηγικούς τομείς.
- Φόροι έκτακτων κερδών στις εταιρείες ενέργειας: Δράση για να σταματήσει η κερδοσκοπία από τους ενεργειακούς γίγαντες που βγάζουν 80 εκατομμύρια ευρώ την ημέρα, ανεβάζοντας τις τιμές σε ολόκληρη την οικονομία και οδηγώντας τον πληθωρισμό.
- Αναστολή των δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ: Πρέπει να δοθεί στα κράτη μέλη ο δημοσιονομικός χώρος για να υποστηρίξουν μια δίκαιη μετάβαση για τους εργαζόμενους με τον ίδιο ρυθμό που πραγματοποιείται η μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα.
