Μια σχολική μονάδα Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης πραγματοποίησε κατά το σχολικό έτος 2025-2026 πλήθος δράσεων παιδαγωγικού αναστοχασμού, αναδεικνύοντας κρίσιμα ζητήματα που ξεπερνούν τα στενά όρια του σχολείου και αφορούν τη συνολική εκπαιδευτική πολιτική στην Ελλάδα. Η τελική αποτίμηση που συντάχθηκε αποτυπώνει μια ουσιαστική προσπάθεια λειτουργίας του δημόσιου σχολείου, με έμφαση στην άρση των κοινωνικών και εκπαιδευτικών ανισοτήτων.
Το σχολείο υλοποίησε εκπαιδευτικές επισκέψεις και προγράμματα, εορτασμούς και παραστάσεις, εκδηλώσεις μνήμης, θεατρικά δρώμενα και αισθητικές παρεμβάσεις, ενδοσχολικές συζητήσεις, ενώ διατήρησε ουσιαστική επικοινωνία με τις τοπικές δημοτικές αρχές και τους γονείς. Όλες οι δράσεις πραγματοποιήθηκαν λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές καταβολές των μαθητών και των οικογενειών τους. Στόχος που διατυπώθηκε ήταν η ολόπλευρη, δημοκρατική, δημόσια και ποιοτική εκπαίδευση για όλα τα παιδιά, χωρίς τη διαμόρφωση ανταγωνιστικού προφίλ ή διάκρισης από άλλα σχολεία.
Η αποτίμηση εστιάζει σε εννέα βασικούς άξονες προβληματισμού και διεκδίκησης. Πρώτος άξονας αποτελεί η αναγνώριση και ενίσχυση του ρόλου των εκπαιδευτικών με παροχή επαρκών πόρων, αύξηση των μισθών και θεσμική θωράκιση. Δεύτερος, τα προγράμματα επιμόρφωσης για όλους τους εκπαιδευτικούς με απαλλαγή από τα διδακτικά καθήκοντα και επαναλειτουργία της μετεκπαίδευσης. Τρίτος, η εξασφάλιση επαρκών υποδομών, υλικών, κτιριακών και ηλεκτρονικών. Τέταρτος, η αύξηση της δημόσιας χρηματοδότησης και η επαναλειτουργία των Σχολικών Επιτροπών.
Πέμπτος άξονας αποτελεί η λειτουργία αντισταθμιστικών δομών όπως τα Τμήματα Ένταξης, η Ενισχυτική Διδασκαλία, οι Τάξεις Υποδοχής και η ψυχολογική υποστήριξη, με μόνιμο και εξειδικευμένο προσωπικό. Έκτος, η σταθερή μόνιμη εργασία με οργανικές θέσεις των εκπαιδευτικών. Έβδομος, η κριτική παιδαγωγική προσέγγιση των προκλήσεων από την είσοδο των νέων τεχνολογιών και της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευση. Όγδοος, η ενίσχυση των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων με 15 μαθητές ανά τμήμα, χωρίς συγχωνεύσεις και καταργήσεις. Ένατος, η ενίσχυση της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης με ενδυνάμωση των ΚΕ.Π.Ε.Α.
Στο πεδίο της διδασκαλίας, μάθησης και αξιολόγησης, το σχολείο διοργάνωσε σημαντικές εκδηλώσεις. Συγκεκριμένα, πραγματοποιήθηκε συνεδριακή διημερίδα στις 9-10 Μαΐου 2026 με θέμα «Η Τεχνητή Νοημοσύνη ως εκπαιδευτική και κοινωνική πρόκληση», διαδικτυακή εκδήλωση στις 15 Μαρτίου 2026 για «Η Ειδική Αγωγή σε Σταυροδρόμι: Πιθανές Μελλοντικές Πορείες», καθώς και εκδήλωση για τα ερευνητικά δεδομένα στα Ειδικά Σχολεία. Από τις συζητήσεις προέκυψε ότι η ειδική εκπαίδευση βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι, με το ζήτημα της κατεύθυνσής της να απασχολεί έντονα τους εμπλεκόμενους.
Επισημάνθηκαν ζητήματα πολιτικών που υποβαθμίζουν την εκπαίδευση, όπως τα περιορισμένα κονδύλια για οικογένειες παιδιών με αναπηρία, η ιδιωτικοποίηση μέσω vouchers και η εμπορευματοποίηση προγραμμάτων. Το συντριπτικό ποσοστό των εκπαιδευτικών Ειδικών Σχολείων (πάνω από 90%) διαφωνεί με την κατάργηση των ειδικών σχολείων, ενώ πάνω από 95% διαφωνεί με απόψεις για την κατάργηση κάθε μορφής ειδικής εκπαίδευσης.
Σχετικά με τη σχολική διαρροή και φοίτηση, πραγματοποιήθηκε ημερίδα στις 25 Φεβρουαρίου 2026 για το δημογραφικό πρόβλημα και τις εκπαιδευτικές του παραμέτρους. Έρευνα που παρουσιάστηκε κατέγραψε ότι το 68% των εκπαιδευτικών εκτιμά ότι δεν υπάρχει κρατική υποστήριξη για ισότιμες ευκαιρίες εκπαίδευσης, το 63,5% θεωρεί ότι οι οικογένειες δεν στηρίζονται οικονομικά επαρκώς, ενώ το 76,2% εκτιμά ότι υπάρχει συνεχής αύξηση της εμπορευματοποίησης της ειδικής εκπαίδευσης. Μόνο το 30% των Ειδικών Δημοτικών και το 15% των Ειδικών Νηπιαγωγείων διαθέτει Ολοήμερο πρόγραμμα.
Για τις σχέσεις μεταξύ μαθητών και μαθητριών, διοργανώθηκε εκδήλωση στις 1 Μαρτίου 2026 με θέμα «Από τον ανταγωνισμό στη συνεργασία» και στις 15 Φεβρουαρίου 2026 «Ακούγοντας το παιδί: σχέσεις, συγκρούσεις και υποστηρικτικές πρακτικές». Αναδείχθηκε η ανάγκη το σχολείο να μην αντιμετωπίζει το παιδί ως παθητικό δέκτη αλλά ως δρων υποκείμενο με δικαιώματα. Τονίστηκε η διαφορά μεταξύ συνεργατικότητας και συλλογικότητας, με το νεοφιλελεύθερο σχολείο να αποδέχεται τη συνεργασία ως εργαλείο παραγωγικότητας αλλά να φοβάται τη συλλογικότητα που παράγει κριτική σκέψη και διεκδικήσεις.
Στις σχέσεις εκπαιδευτικών-μαθητών επισημάνθηκε ότι οι εκπαιδευτικοί εξουθενώνονται καθώς καλούνται ταυτόχρονα να είναι φροντιστές, διαχειριστές και αξιολογητές μέσα σε ένα σύστημα που δεν εμπιστεύεται τον επαγγελματισμό τους. Η αύξηση των ανισοτήτων στην εκπαίδευση δημιουργεί αποκλεισμό των πιο υποβαθμισμένων κοινωνικών τάξεων και αυξάνει τη βία τόσο στο σχολείο όσο και έξω από αυτό.
Για τις σχέσεις σχολείου-οικογένειας, διοργανώθηκε εκδήλωση στις 22 Μαρτίου 2026 για την επικοινωνία στην εκπαιδευτική κοινότητα. Αναδείχθηκε ότι η δυνατότητα των γονέων να έχουν ουσιαστική και ισότιμη σχέση με το σχολείο δεν είναι ίδια για όλους, αλλά είναι σε μεγάλο βαθμό κοινωνικά-ταξικά προσδιορισμένη. Η αποστασιοποίηση πολλών γονέων έχει να κάνει με αντικειμενικές δυσκολίες, ανελαστικές συνθήκες εργασίας και το βάρος ζητημάτων από την ανισότιμη κοινωνική αποδοχή της αναπηρίας.
Στη διοικητική λειτουργία, εκδήλωση στις 3 Μαΐου 2026 αναδείχθηκε στις κτιριακές και υλικοτεχνικές υποδομές. Έρευνα κατέγραψε ότι το 80% των σχολείων δηλώνει ανάγκη μερικής ή συνολικότερης αναβάθμισης κτηριακών υποδομών, το 76% δεν έχει αυτόματη ειδοποίηση πυρόσβεσης, το 52% δεν έχει σύστημα συναγερμού, ενώ το 82% των εκπαιδευτικών χρησιμοποιεί συχνά προσωπικά υλικά για το εκπαιδευτικό του έργο. Το 11,4% των παρεμβάσεων στις υποδομές γίνεται από γονείς και εκπαιδευτικούς.
Για τη χρηματοδότηση των σχολείων, έρευνα που παρουσιάστηκε στις 29 Μαρτίου 2026 κατέγραψε ότι το 63% των σχολείων δηλώνει πλήρως ανεπαρκή χρηματοδότηση, ενώ το 95% ζητά άμεσο διπλασιασμό των κονδυλίων. Το 70% των Συλλόγων Γονέων καλύπτει ανάγκες των σχολείων, ενώ το 81% των εκπαιδευτικών καλύπτει εκπαιδευτικές ανάγκες από προσωπικό εξοπλισμό ή προϋπολογισμό. Η χρηματοδότηση των σχολείων έχει μειωθεί κατά 32% την τελευταία 15ετία.
Στην επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών, εκδήλωση στις 8 Μαρτίου 2026 επικεντρώθηκε στην ουσιαστική επιμόρφωση έναντι της εργαλειακής αντίληψης. Το 64% των εκπαιδευτικών θεωρεί ότι η επιμορφωτική διαδικασία μετατρέπεται ολοένα περισσότερο σε οικονομικό προϊόν. Το 91% ζητά προγράμματα ανταλλαγών και ερευνητικές πρωτοβουλίες, το 95% κυκλικά επαναλαμβανόμενη επιμόρφωση, το 85% απολύτως δωρεάν, το 76% επιλογή θεματικών από τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς, ενώ το 72% θεωρεί ότι φορέας πρέπει να είναι τα Παιδαγωγικά Τμήματα των δημοσίων Πανεπιστημίων.
Για τα εθνικά και ευρωπαϊκά προγράμματα, εκδήλωση στις 5 Μαΐου 2026 ασχολήθηκε με την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. Αναδείχθηκε η ανάγκη μετάβασης από την παραδοσιακή προσέγγιση στην κριτική περιβαλλοντική εκπαίδευση, που αναδεικνύει ότι η οικολογική κρίση έχει συγκεκριμένο πολιτικοοικονομικό πρόσημο και συνδέεται με τον «περιβαλλοντικό ρατσισμό». Επισημάνθηκε η διαχρονική τακτική υποβάθμισης και η θεσμική ασάφεια που πλήττουν τα ΚΕ.Π.Ε.Α.
Η συνολική αποτίμηση καταγράφει ως σημαντικότερα αποτελέσματα την ανάδειξη της σπουδαιότητας υποστήριξης όλων των μαθητών με αναπηρία, τη σημασία των Ειδικών Σχολείων, την επαφή με τη συσσωρευμένη επιστημονική γνώση, τον ρόλο της Πολιτείας για τη φοίτηση όλων των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, καθώς και τη σημασία της δημοκρατικής συγκρότησης του σχολείου. Ως βασικοί παράγοντες δυσκολίας καταγράφηκαν η απουσία διαλόγου του Υπουργείου Παιδείας με τον συλλογικό φορέα των εκπαιδευτικών, η ένταση της διοικητικής πίεσης, η θεαματική αύξηση άδικων διώξεων, η απαξίωση των συλλογικών οργάνων και η συνολική οικονομική και κοινωνική κρίση.
