Του Ειρηναίου Μαράκη

Παρακολουθήσαμε την Κυριακή 15/2 την τελευταία παράσταση του θεατρικού έργου του Μάρτιν ΜακΝτόνα «Μοναξιά στην Άγρια Δύση» στην αίθουσα τέχνης Youca, με την οποία ολοκληρώθηκε η πρώτη εμφάνιση της νεοσύστατης ομάδας «Κοινό Σημείο», η οποία κατά κοινή ομολογία αγκαλιάστηκε θερμά από το χανιώτικο κοινό. Η εμφάνιση και η δημιουργία μιας ακόμα ομάδας αποτελεί κέρδος για μια πόλη που πραγματικά διψά για το καλό θέατρο.

Έχουμε γράψει και παλιότερα από αυτή τη θέση για την αναγέννηση του χανιώτικου θεάτρου, η οποία δεν αποτελεί ένα πρόσκαιρο φαινόμενο αλλά αποδεικνύεται ότι έχει βάθος, συνέχεια και, κυρίως, συνέπεια. Παράλληλα δημιουργείται ένα είδος ανατροφοδότησης και επικοινωνίας μεταξύ των θεατρικών ομάδων και των σχολών που υπάρχουν, βαθαίνει η επικοινωνία μεταξύ των ηθοποιών και των σκηνοθετών, και όλα αυτά βάζουν την πίεση στο ΔΗΠΕΘΕΚ να αναλάβει τις δικές του ευθύνες για την ανάπτυξη και το ρίζωμα της θεατρικής παιδείας στον τόπο μας. Τέλος, η δημιουργία νέων ομάδων, που ενισχύει τόσο την πολυφωνία όσο και την πολυχρωμία των θεατρικών φωνών, βοηθά καθοριστικά ώστε να ανοίγονται οι δυνατότητες κάθε δημιουργού να παρουσιάσει το όραμά του. Οι επιλογές έργων, που είτε παρουσιάζονται για πρώτη φορά πανελλαδικά είτε έχουν πολλές απόπειρες προσέγγισης στο πρόσφατο παρελθόν, και δίπλα τους οι εκφράσεις της σύγχρονης ελληνικής θεατρικής γραφής, δημιουργούν ένα εντυπωσιακό σύνολο που αξίζει να μελετηθεί και να καταγραφεί από τους ειδικούς του χώρου.

Αλλά νομίζω πως είναι η ώρα να μιλήσουμε για το ίδιο το έργο. Η «Μοναξιά στην Άγρια Δύση» αποτελεί ένα έργο με αρκετές θεατρικές προσεγγίσεις, κάποιες από τις οποίες έχουν αναρτηθεί και στο YouTube. Με ένα πρόχειρο ψάξιμο στο αχανές διαδίκτυο εντοπίζει κανείς απόπειρες προσέγγισης του έργου σε σκηνοθεσία του Βλαδίμηρου Κυριακίδη (Νέο Ελληνικό Θέατρο Γιώργου Αρμένη – Κεντρική Σκηνή, 2011), σε σκηνοθεσία του Πέτρου Ζούλια (Θέατρο Επί Κολωνώ, 2013), σε σκηνοθεσία της Πέμης Ζούνη (Θέατρο FAUST, 2014-2015), σε σκηνοθεσία του Γιώργου Κωνσταντινίδη (Μικρό Θέατρο Μονής Λαζαριστών, 2024 – ως διπλωματική εργασία) και σε σκηνοθεσία του Κώστα Δελακούρα (Θέατρο Βαφείο – Λάκης Καραλής & περιοδεία, 2025).

Το έργο διαδραματίζεται σε ένα απομονωμένο χωριό της δυτικής Ιρλανδίας, όπου δύο αδέλφια, ο Κόλμαν και ο Βαλέν Κόννορ, ζουν μαζί σε ένα μικρό σπίτι μετά τον θάνατο του πατέρα τους. Η σχέση τους είναι εκρηκτική, γεμάτη βία (σωματική και λεκτική), μαύρο χιούμορ και βαθιά μοναξιά – χαρακτηριστικά του ύφους του ΜακΝτόνα.

Η επιλογή του συγκεκριμένου έργου αποτελεί πρώτης τάξεως ευκαιρία για τη συνοχή μιας νέας θεατρικής ομάδας και προσφέρει στο κοινό ένα βατό, αλλά όχι πρόχειρο έργο. Διαθέτει επίκαιρες, αν όχι διαχρονικές προεκτάσεις, ανεξαρτήτως τόπου και ταυτοτικών στοιχείων, με σαφή κοινωνικά, ηθικά και πολιτισμικά νοήματα. Το έργο συνδυάζει διακριτικό χιούμορ με το απαραίτητο δράμα, θίγει την καθημερινή αλλοτρίωση και δείχνει την αδυναμία της θρησκείας, του Καθολικισμού και άλλων θεσμών να δώσουν λύσεις και όραμα. Παράλληλα φωτίζει την υποκρισία που κρύβουν οι οικογενειακές σχέσεις. Η ωμή βία και το γκροτέσκο χιούμορ λειτουργούν ως εργαλεία που αποκαλύπτουν τα βαθύτερα τραύματα και τις ψευδαισθήσεις των ηρώων, ενώ η παρουσία του ιερέα υπογραμμίζει την κενότητα των θεσμών μπροστά στην ανθρώπινη απομόνωση και την αυτοκαταστροφή.

Η σύγχρονη, ρέουσα γλώσσα της ελληνικής μετάφρασης του Ερρίκου Μπελιέ δίνει στους ηθοποιούς την ελευθερία να παίξουν με φυσικότητα και ρυθμό, μετατρέποντας τις βίαιες ανταλλαγές σε κάτι οικείο και καθημερινό, σαν να ακούς γείτονες να τσακώνονται πίσω από ανοιχτό παράθυρο. Αντίστοιχα, την ίδια αίσθηση οικειότητας προσφέρουν το λιτό σκηνικό μέρος του έργου σε τρία επίπεδα, το σαλόνι της κεντρικής οικίας με το πλέγμα μπροστά που σηματοδοτεί την φυλακή ή το κλουβί που είναι εγκλωβισμένα τα πρόσωπα του έργου, αλλά και της ιρλανδικής κοινωνίας, με το πατάρι όπου τα αδέρφια φυλάνε όλα τα μυστικά της ζωής και των εγκλημάτων τους, καθώς και ο εξωτερικός χώρος.

Στην παράσταση αυτή, οι ηθοποιοί δίνουν σάρκα και οστά στους ήρωες με τρόπο που σε καθηλώνει. Ο Φώτης Κοτρώτσος, ως ο ένας από τα δύο αδέλφια, φέρνει μια εκρηκτική ενέργεια και ξαφνικές εκρήξεις γέλιου που μετατρέπονται σε ουρλιαχτό – η χημεία του με τον Χρήστο Ραχιώτη είναι σαν δύο άντρες παγιδευμένοι στην ίδια φυλακή, που δεν μπορούν ούτε να χωρίσουν ούτε να συμφιλιωθούν. Η Ρίτα Μαρτσάκη, στο ρόλο της Γκερλήν, προσθέτει μια τρυφερή, ευάλωτη νότα μέσα στην ωμότητα ή, αν θέλετε, στην τοξική αρρενοπώτητα, με ματιές γεμάτες λαχτάρα και φωνή που σπάει όταν η αθωότητά και τα όνειρα της συγκρούονται με την πραγματικότητα. Και ο Κώστας Μαρκάτος, στον ρόλο του πάτερ Γουέλς, δίνει μια ερμηνεία γεμάτη εσωτερική σύγκρουση: ένας ιερέας που πίνει για να ξεφύγει από την ίδια του την ανικανότητα να βοηθήσει, με χέρια που τρέμουν και λόγια που πνίγονται – μια παρουσία που σε κάνει να νιώθεις το βάρος της αποτυχίας και της κενότητας των θεσμών. Μαζί, οι τέσσερις ηθοποιοί μετατρέπουν την παράσταση σε κάτι ζωντανό, επώδυνο και αστείο ταυτόχρονα, που μένει μέσα σου και μετά το φινάλε.

Με λίγα λόγια, η ομάδα «Κοινό Σημείο» παρουσίασε την «Μοναξιά στην Άγρια Δύση» ως καθρέφτη της καθημερινής απομόνωσης, της οικογενειακής υποκρισίας και της αδυναμίας των θεσμών να γεφυρώσουν το χάσμα ανάμεσα στους ανθρώπους. Με σκηνική συνέπεια και φρέσκια ματιά, η παράσταση μετατρέπει την ωμή βία και το μαύρο χιούμορ σε εργαλεία που φωτίζουν την αόρατη μοναξιά γύρω μας, αφήνοντας το κοινό να αναλογιστεί τον δικό του χώρο και τις δικές του ευθύνες μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο πλέγματα, τείχη και αποστάσεις. Μια αξιόλογη πρώτη δουλειά που ενισχύει την πολυφωνία του χανιώτικου θεάτρου και μας κάνει να περιμένουμε με ανυπομονησία τη συνέχεια.

Του Γιώργου Ουρανού

Η κλιματική αλλαγή έχει αποδειχτεί ότι είναι πια, μια μόνιμη κατάσταση με πολύ επώδυνες επιπτώσεις σε ότι αφορά τις βροχοπτώσεις ειδικά για τις Μεσογειακές περιοχές. Το φαινόμενο αυτό των πολύ μειβμένων βροχοπτώσεων, αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα  και με σύνεση, τα αρνητικά του αποτελέσματα θα είναι σε λίγο καιρό μη αναστρέψιμα και η Αφρικανοποίηση  και του νησιού της Κρήτης θα είναι πια, ‘’ προ των πυλών’’!  

Η άνυδρη γη

Η Κρήτη αναφορικά με  τη γεωγραφική της θέση αποτελεί  το κοντινότερο  νησί του Ευρωπαϊκού χώρου στην Αφρική και επομένως φαινομενικά τουλάχιστον, ανήκει  στην Υπερσαχάρια περιοχή. Όντως,  βρισκόμενη μόνο 290 περίπου χιλιόμετρα από τα βορειότερα όρια της Σαχάρας δεν απέχει και πολύ κλιματικά από αυτή. Βέβαια στην ίδια και μάλιστα σε στενότερη κλιματική σχέση βρίσκεται η έτερη Μεγαλόννησος , η Κύπρος , τμήμα της οποίας απέχει ακόμη λιγότερο από την Ανατολική Σαχάρα, στα ανατολικά  του Καϊρου. Η μεγάλη διαφοροποίηση της γης των δύο Μεγαλονήσων  από την Αφρικανική γη,  είναι  τα ψηλά τους βουνά και βέβαια οι βροχές που πέφτουν σε αυτές , ως σήμερα τουλάχιστον, σε αντίθεση με την άνυδρη γη της Σαχάρας. Διερευνώντας   τις  ετήσιες βροχοπτώσεις τόσο στις δυο Μεγαλονήσους όσο και στην Υπερσαχάρια περιοχή , βρίσκομε από  την  στατιστική επεξεργασία των βροχομετρικών μετρήσεων, τα παρακάτω :  Η  Κρήτη δέχεται ετήσιο ύψος βροχοπτώσεων  από 1.250 χιλιοστά στις ορεινές περιοχές και ως τα 500 χιλιοστά στις πεδινές περιοχές. Η Κύπρος αντίστοιχα δέχεται 800 χιλιοστά στις ορεινές  της περιοχές και 300 χιλιοστά στις πεδινές της περιοχές. Όμοια, η Υπερσαχάρια ζώνη δέχεται  ετησίως , μόλις 50 ή και ολιγότερα χιλιοστά βροχής. Αυτή δυστυχώς είναι η μοίρα των ερήμων!

Η ερημοποίηση

Όμως δυστυχώς τις τελευταίες δεκαετίες, και μάλιστα πολύ περισσότερο την τελευταία δεκαετία, λόγω των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, τα δεδομένα  για το ύψος των ετήσιων βροχοπτώσεων σε ολόκληρο τον Ευρωπαϊκό Νότο έχουν μεταβληθεί δραματικά. Για  τις  δύο Μεγαλονήσους τα ποσοστά έχουν μειωθεί τουλάχιστον κατά 40% , δηλαδή από 800 χιλιοστά στα ορεινά έως 300 ετησίως στα πεδινά  για την Κρήτη και από 500 έως 200 χιλιοστά τα αντίστοιχα για την Κύπρο. Είναι ολοφάνερο δηλαδή ότι οδηγούμαστε σε μια επικίνδυνη κατάσταση ανυδρίας και επομένως ερημοποίησης αν δεν προχωρήσει η πολιτεία σε πολύ τολμηρά μέτρα..

Η Κύπρος

Η Κύπρος έτσι κι αλλιώς λόγω της γεωγραφικής της θέσης στο κλείσιμο της Μεσογειακής λεκάνης  ως προς τις μετεωρολογικές της συνθήκες, διαθέτει τα χαρακτηριστικά  μιας  περίκλειστης  ζώνης, όπου δεν ευνοείται  από μεταφορές μεγάλων ποσοτήτων ωκεάνειων αέριων μαζών με υψηλό ποσοστό κορεσμού σε υδρατμούς. Και αυτό έχει σαν αποτέλεσμα τα ιδιαίτερα χαμηλά ποσοστά βροχοπτώσεων. Εν τούτοις έχει αντιμετωπίσει το πρόβλημα της έλλειψης νερού, με μεθοδικό και  απόλυτα επιστημονικό τρόπο ως προς τη  διαχείρησής τους.  Καταρχήν ήδη μετράει  κατασκευασμένα 100  φράγματα και εξωποτάμιες  λιμνοδεξαμενές  συνολικής χωρητικότητας  330 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων νερού. Τα  μεγαλύτερα απο αυτά είναι εκείνα του Κούρη , του Ασπρόκρεμμου του Ευρέτου, του Καναβιού και του Καλαβασού χωρητικότητας  115, 52, 24, 18 και 17  εκατομ. κυβικών μέτρων αντίστοιχα. Από αυτά τα φράγματα, τα  56 είναι εγγεγραμμένα στον κατάλογο της Διεθνούς επιτροπής μεγάλων φραγμάτων (ICOLD). Επιπλέον η κατασκευή του τεράστιου έργου του Νότιου αγωγού ο οποίος έχει μήκος 110 χιλιόμετρα και  με διάμετρο 1,4  μέτρων διατρέχοντας ολόκληρη την νότια ζώνη του νησιού ενοποιεί  τις ποσότητες  του νερού  όλων των φραγμάτων, επιτυγχάνοντας την ενιαία διαχείριση του νερού όλης της Μεγαλονήσου. Εξαιτίας της μεγάλης ανομβρίας των τελευταίων δεκαετιών, έχουν κατασκευαστεί και 5 μονάδες αφαλάτωσης θαλασσινού νερού ( Δεκέλειας, Λεμεσού, Βασιλικού, Λάρνακας και Πάφου) με δυναμικότητα 60.000 κυβικά μέτρα νερού την ημέρα για την κάθε μία από αυτές.

Η Κρήτη

Η κατάσταση στην Κρήτη από πλευράς διαχείρησης των επιφανειακών και των υπόγειων νερών της,  διαθέτει τα παρακάτω κύρια χαρακτηριστικά:

– Υπάρχουν αρκετές μεγάλες  πηγές κύρια στη Δυτική Κρήτη με παροχές  πολλών εκατομμυρίων κυβικών μέτρων νερού ετησίως για την κάθε μιά από αυτές, όπως  των Μεσκλών, του  Κουφού, της Αγιάς, του Στύλου, των Αρμένων Χανίων,του Ζουρμπου, της Λίμνης Κουρνά, της Αργυρούπολης,του Σπηλίου,της  Λίγκρες, του Κουρταλιώτη και του Αγίου Νικολάου, του Ζαρού, του Ψυχρού,Καλαμαύκας , όπως επίσης και πολλές άλλες μικρότερες.

– Υπάρχουν μερικές χιλιάδες γεωτρήσεις των Δήμων του νησιού αλλά και ιδιωτικές οι οποίες επίσης εκμεταλεύονται πολλές δεκάδες εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού ετησίως.

– Υπάρχουν  επίσης  6 παραθαλάσσιες  πηγές υφάλμυρου νερού με περιοδική εποχιακή κυμαινόμενη αλατότητα ( από 300 ppm ιόντων χλωρίου έως και 5.000 ppm , όταν το θαλασσινό νερό στις παραλίες της Κρήτης έχει αλατότητα  γύρω στις 23.000 ppm). Οι πηγές αυτές είναι οι εξής: Κοιλιάρη ποταμού, Γεωργιούπολη δυτικά, Γεωργιούπολη Αλμυρός, Γεωργιούπολη περαστικός,  Αλμυρού Ηρακλείου, πηγές Μαλαύρας Λασιθίου. Η παροχή τους είναι πολλές δεκάδες  ή και εκατοντάδες εκατομμύρια κυβικά μέτρα για την κάθε μία από αυτές.

– Υπάρχει επίσης η πολύ μεγάλη παράκτια – υποθαλάσσια πηγή στο Μπαλί Ρεθύμνου, εντελώς ανεξερεύνητη,  με εκτιμώμενη παροχή των πολλών δεκάδων εκατομ. κυβικών μέτρων.

– Έχουν κατασκευαστεί επίσης 6 φράγματα : του Βαρσαμιώτη, των Ποταμών Αμαρίου, της Φανερωμένης, της Πλακιώτισσας, του Αποσελέμη και  των Πραμιανών ,  με χωρητικότητες  6, 18, 20, 19, 15, 15  εκατομμυρίων κυβικών μέτρων νερού  αντίστοιχα. Ακιόμη,  είναι  προγραμματισμένο για κατασκευή και ένα 7^ο  στον Πλατύ ποταμό του Ρεθύμνου, καθώς και δύο λιμνοδεξαμενές, του Γερακαρίου και των Ελενών Αμαρίου.

Επίσης έχουν κατασκευαστεί 15 εξωποτάμιες λιμνοδεξαμενές ( Χρυσοσκαλίτισσα, Αγίων Θεοδώρων, Αρκαδίου, Βυζαρίου, Ανωγείων, Ινίου, Σκινιά, Αμουργελών, Δαμανίων, Παρτίρων, Αρμανωγείων, Καραβάδω, Χαλαυριανού ποταμού, Αγ. Γεωργίου Οροπεδίου και Χαυγά) από τις οποίες όμως μερικές  δεν  λειτουργούν λόγω αστοχιών στην κατασκευή τους ( Αγίων Θεοδώρων, Αρκαδίου, Βυζαρίου και άλλων)

—Υπάρχουν επίσης τουλάχιστον  20 χείμαρροι  σε όλο το νησί, καθότι όλα τα ποτάμια της Κρήτης είναι χείμαρροι, οι οποίοι συγκεντρώνουν τις χειμερινές περιόδους , ποσότητες νερού της τάξης των μερικών  ή και δεκάδων  εκατομμυρίων κυβικών μέτρων  ο κάθε ένας τους και οι οποίες ποσότητες καταλήγουν στη θάλασσα.

– Και τέλος, υπάρχουν στους  8 μεγαλύτερους παραθαλάσσιους Δήμους του νησιού  ισάριθμες εγκαταστάσεις βιολογικών καθαρισμών των λυμάτων, 3βάθμιας επρξεργασίας . Τα βιολογισμένα αυτά νερά , δύνανται να χρησιμοποιηθούν για άρδευση,  όπως  ήδη τώρα και 15 χρόνια χρησιμοποιούνται στη Κύπρο, τόσο  στις εγκαταστάσεις της Βαθιάς Γωνιάς όπου γίνεται η επεξεργασία των λυμάτων της Λευκωσίας και της ευρύτερης περιοχής όπως  επίσης και στις εγκαταστάσεις του Βατί,  για την Επαρχία της Λεμεσού.

Οι ανάγκες

Στο νησί της Κρήτης, σήμερα πια  υπάρχει  πολύ σοβαρό πρόβλημα επάρκειας  υδρευτικού αλλά και αρδευτικού νερού. Εξαίρεση αποτελεί ο Νομός Χανίων, όπου εξ αιτίας της ύπαρξης των πολύ μεγάλων πηγών και οι οποίες έχουν αξιοποιηθεί σε ικανοποιητικό βαθμό, υπάρχει επάρκεια υδρευτικού νερού όπως επίσης και κάλυψη πολλών αρδευτικών αναγκών. Ειδικότερα κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, όπου ο πληθυσμός του νησιού αυξάνεται κατά 30% τουλάχιστον,  φτάνοντας  στον αριθμό των  850.000 ή και 900.000 ατόμων, οι υδρευτικές ανάγκες  της Κρήτης υπερπολλαπλασιάζονται.

Οι εκτιμήσεις των αποθεμάτων

Η Κρήτη είναι ένα μεγάλο νησί με έκταση 8.450 τετραγωνικά χιλιόμετρα και με 4 μεγάλες οροσειρές με υψόμετρα 2.500 μέτρων περίπου, αλλά  και άλλες 10 τουλάχιστον με υψόμετρα της τάξης των 1.000- 1700 μέτρων. Οι ορεινές περιοχές της Κρήτης με υψόμετρο άνω των 500 μέτρων, καλύπτουν το 52 % της συνολικής έκτασης του νησιού. Από την επεξεργαία  των  χρόνιβν  βροχομετρικών  μετρήσειων πο υπάρχουν,  οι περιοχές αυτές εκτιμούμε ότι δέχονται τουλάχιστον 800-900 χιλιοστά βροχής και χιονιού κατ΄έτος . Για το υπόλοιπο ποσοστό του 42% της έκτασής της  με υψόμετρο κάτω των 500 μέτρων, όμοια θεωρούμε ότι δέχονται περίπου 400 χιλιοστά βροχής και χιονιού κατ΄έτος.  Οι εκτιμήσεις μας λοιπόν είναι ότι το νησί της Κρήτης δέχεται στο σύνολό του πολύ μεγάλες ποσότητες βροχής και χιονιού ετησίως και οι οποίες είναι της τάξης των αρκετών δεκάδων δισεκατομμυρίων  κυβικών μέτρων νερού. Εδώ θα πρέπει βέβαια να σημειώσουμε ότι για να γίνει ο ακριβής υπολογισμός των συνολικών ποσοτήτων βροχής και χιονιού για μια νησιωτική  περιοχή όπως και του νησιού της Κρήτης  θα πρέπει να υπάρχουν μετρήσεις τουλάχιστον μιας δεκαετίας από ένα δίκτυο βροχομετρικών και χιονομετρικών σταθμών  κατανεμημένων σε ολόκληρο το νησί ανάλογα με τις παρατηρούμενες βροχομετρικές διαφοροποιήσεις. Τέτοιοι σταθμοί βέβαια δεν υπάρχουν και επομένως δεν υπάρχουν και οι απαραίτητες αυτές μετρήσεις. Επιπλέον η μεθοδολογία υπολογισμού καθίσταται ακόμη πιο πολύπλοκη λόγω  του πολύ έντονου ανάγλυφου στο νησί με τα 4 μεγάλα βουνά και τα 10 μικρότερα. Με μία πολύ σχετική προσέγγιση λοιπόν εκτιμούμε ότι οι ποσότητες των ατμοσφαιρικών κατακρημνησμάτων , δηλαδή βροχής, χιονιού και χαλαζίου, ανέρχεται στα 45 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα  ετησίως. Βέβαια σύμφωνα με τους νόμους της μετεωρολογίας και της υδρογεωλογίας , το ποσοστό της εξατμισοδιαπνοής,  στις Μεσογειακές περιοχές ανέρχεται στο  50% τουλάχιστον των συνολικών κατακρημνησμάτων. Δηλαδή, οι μισές ποσότητες από αυτά τα νερά εξατμίζονται  στην ατμόσφαιρα είτε μέσω της απ΄ευθείας εξάτμισης  είτε από την εξάτμιση μέσω των φύλλων,  των φυτών και των δέντρων. Οι υπόλοιπες λοιπόν μισές ποσότητες, είτε κατεισδύουν  στο υπέδαφος  και σχηματίζουν τους υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες,  είτε καταλήγουν απ΄ευθείας στη θάλασσα μέσω των ποταμών και της υπόλοιπης επιφανειακής απορροής. Ακόμη όμως  διοχέτευση νερού προς τη θάλασσα γίνεται και από τους υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες ακολουθώντας υπόγειες διαδρομές. Κλείνοντας λοιπόν τη διερεύνησή μας αυτή, εκτιμούμε ότι η Κρήτη τόσο λόγω της θέσης της και  της γεωμορφολογίας της όσο όμως και λόγω της γεωλογικής της δομής, διαθέτει πολύ μεγάλα αποθέματα νερών είτε ως ρέοντα είτε σε υπόγεια υδροφόρα ρεζερβουάρς.  Εδώ αξίζει να αναφέρουμε ότι η Κρήτη όσον αφορά και τους τρεις αυτούς παράγοντες, δηλαδή  την γεωγραφική της θέση με τα υψηλά ποσοστά βροχοπτώσεων, την γεωμορφολογία της και το πολύ έντονο ανάγλυφό της,  αλλά και  τη γεωλογική της δομή, βρίσκεται σε πολύ ευνοϊκότερη θέση από την Κύπρο.

Για ένα Περιφερειακό στρατηγικό σχεδιασμό

Καταρχήν θα πρέπει να συμφωνήσουμε ότι για διάφορους λόγους η ενιαία διαχείρηση των νερών της δεν προσφέρεται σαν η πλέον δόκιμη επιλογή για την Κρήτη, όπως αυτό συνέβη με την Κύπρο. Οι λόγοι αυτοί προσδιορίζονται ως παρακάτω .

– Η Κρήτη είναι ένα πολύ επίμηκες νησί με πολύ μεγάλο μήκος που φτάνει τα 260 χιλιόμετρα περίπου. Επίσης οι εγκάρσιες οροσειρές των τριών κυρίως μεγάλων της βουνών την διαχωρίζουν στη μέση, οριοθετώντας τη Βόρεια ζώνη και τη Νότια ζώνη. Αυτά τα δύο καθιστούν αδύνατο τον σχεδιασμό για ένα ενιαίο αγωγό όπως στην Κύπρο. Αν ακολουθούνταν το ίδιο μοντέλο θα έπρεπε να κατασκευαστούν δύο αγωγοί, ο Βόρειος και ο Νότιος και με συνολικό μήκος 500 τουλάχιστον χιλιόμετρα και σε ένα ανάγλυφο με τεράστιες υψομετρικές διαφορές. Οι υψομετρικές αυτές διαφορές δεν είμαστε σίγουροι ότι θα επέτρεπαν τεχνικά και με βάση τις θεωρήασεις  της υδραυλικής επιστήμης, την κατασκευή ενός  τέτοιου έργου.

– Στον Νομό Χανίων ο οποίος είναι και ο πλέον ευνοημένος από την φύση σε σχέση με την ύπαρξη των μεγάλων πηγών, έχει προχωρήσει σε μεγάλο βαθμό η αξιοποίηση των υδάτινων πόρων με έργα τα οποία κατασκευάσθηκαν και συνεχίζουν να κατασκευάζονται από το 1978. Είναι δυνατόν  λοιπόν να ακυρωθούν και να επανασχεδιαστούν αυτά τα έργα σημερινής δαπάνης δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ;

– Όμως θα ήταν πολύ πιο λειτουργικό άν το νησί χωριζόταν σε  χωρικές ενότητες τόσο με βάση την γεωμορφολογία τους όσο και με τις διαθέσιμες ποσότητες υδάτινων πόρων. Για παράδειγμα αναδέρουμε ότι, το σχεδιαζόμενο μεγάλο φράγμα του Πλατύ ποταμού ο οποίος στην ολότητά του βρίσκεται στον νομό Ρεθύμνης, θα εξυπηρετήσει σε μεγάλο βαθμό και την περιοχή του μεγάλου κάμπου της Μεσσαράς που βρίσκεται στον νομό  Ηρακλείου, καθότι είναι μια πολύ λειτουργική λύση.

—Επίσης μια άλλη χωρική ενότητα για κοινό σχεδιασμό αξιοποίησης των νερών της, είναι η περιοχή της Βόρειας ζώνης των νομών Ηρακλείου και Λασιθίου ως και την περιοχή του Αγίου Νικολάου και της Ελούντας με κεντρική βάση το φράγμα του Αποσελέμη.             

Η λιμνοδεξαμενή Αγίου Γεωργίου στο Οροπέδιο Λασιθίου

Ο καθορισμός των Περιφερειακών  χωρικών ενοτήτων διαχείρισης των νερών

Σαν μια πρώτη προσπάθεια για ένα Περιφερειακό  σχεδιασμό  με σκοπό να προκύψει το όσο δυνατόν αποδωτικότερο  και πλέον δόκιμο αποτέλεσμα  θεωρούμε ότι  θα πρέπει να ακολουθηθεί μια μεθοδολογία με κύρια νόρμα  το δίπολο : ‘’ Eνιαίος λειτουργικός γεωγραφικός χώρος , ενιαίοι υδατικοί πόροι’’.   Σύμφωνα  με το σκεπτικό αυτό,  το νησί  θα πρέπει να χωριστεί σε  χωρικές ενότητες  ώστε να είναι δυνατή η εφαρμογή για την κάθε μία από αυτές,  ενός ενιαίου σχεδίου διαχείρισης των νερών με βάση κάποιους ‘’ισχυρούς  υδάτινους πόρους ‘’που θα υπάρχουν  στην κάθε μία από αυτές τις χωρικές  ενότητες. Με την ορολογία  ‘’ισχυρούς υδάτινους πόρους ‘’ εννοούμε ότι ποιά σημαντική πηγή νερού υπάρχει, όπως  φράγμα , λιμνοδεξαμενή,  μεγάλη πηγή, ή και υφάλμυρη  πηγή  με την προοπτική ενός μελλοντικού  σχεδιασμού για την αξιοποίησής της.  Συνεκτιμώντας  λοιπόν τα παρακάτω :

1. Τον γεωμορφολογικό διαχωρισμό του νησιού σε Βόρεια και Νότια ζώνη,
2. την λειτουργική ενοποίηση Δημοτικών ενοτήτων για τη δυνατότητα κατασκευής ενιαίων τεχνικών έργων

• την ύπαρξη ενός τουλάχιστον ‘’ ισχυρού υδάτινου πόρου’’

1. την δυνατότητα για ενιαία κοινωνική αντίληψη και την εξασφάλιση της συναίνεσης των πολιτών για τέτοια μεγάλα έργα.

Θεωρούμε ότι με βάση τα παραπάνω,  το νησί θα μπορούσε να κατηγοριοποιηθεί σε 8 τουλάχιστον  χωρικές ενότητες .

Οι  8 χωρικές ενότητες                                                                                             Εκτιμούμε ότι για ένα αρχικό σχεδιασμό, ολόκληρο το νησί  θα μπορούσε να κατηγοριοποιηθεί σε 8 χωρικές ενότητες, ως παρακάτω “

– 1^η Ενότητα τη Βόρεια ζώνη του νομού Χανίων με ‘’ ισχυρούς υδάτινους πόρους’’ τις 5 μεγάλες πηγές της περιοχής με εκτιμώμενες ποσότητες νερών με στοιχεία του ΟΑΚ , 270 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως, καθώς και το φράγμα του Βαλσαμιώτη καθώς και τις λιμνοδεξαμενές της Χρυσοσκαλίτισσας και των Αγίων Θεοδώρων.

– 2^η Ενότητα τη Νότια ζώνη του νομού Χανίων η οποία δεν διαθέτει ‘’ισχυρό υδάτινο πόρο’’, πλήν των γεωτρήσεων της περιοχής της Κουντούρας στην Παλιόχωρα καθώς στο Φραγκοκάστελλο. Υπάρχει βέβαια η δυνατότητα  κατασκευής φραγμάτων μεσαίας χωρητικότητας τόσο στην ενδοχώρα του Δήμου Σελίνου όσο και του Δήμου Σφακίων.

– 3^η Ενότητα η Βόρεια ζώνη του ανατολικόυ τμήματος του Δήμων Αποκορώνου, και των Δήμων Ρεθύμνης και Μυλοποτάμου, με’’ισχυρούς υδάτινους πόρους’’ , τις πηγές της λίμνης του Κουρνά, τις πηγές της Αργυρούπολης και το φράγμα των Ποταμών Αμαρίου. Ως προτεινόμενα έργα αναφέρουμε το ‘’ φράγμα Αλωνών’’ και το ‘’φράγμα  Άνω Λατζιμά Μυλοποτάμου ‘’ με χωρητικότητα  5  και 6 εκατομ. κυβικά μέτρα αντίστοιχα . Επίσης στην ενότητα αυτή  εντάσσονται οι υφάλμυρες πηγές της Γεωργιούπολης καθώς και οι παράκτιες πηγές του Μπαλίου. Στην ενότητα αυτή επίσης υπάρχεοι η δυνατότητα εκτέλεσης βαθιών γεωτρήσεων σε διαπιστωμένους υδροφόρους ορίζοντες.

– 4^η Ενότητα τη νότια ζώνη του νομού Ρεθύμνης , με ‘’ισχυρό υδάτινο πόρο’’  , τις πηγές Κουρταλιώτη και Αγίου Νικολάου με ετήσια εκτιμώμενη παροχή  τα 50 εκατομ. κυβικά μέτρα. Στην ενότητα αυτή προτείνεται το μεσαίο φράγμα του Ακουμιανού ποταμού, χωρητικότητας  3 εκατομ. κυβικών μέτρων.

–5^η  Ενότητα τη Βόρεια ζώνη του Νομού Ηρακλείου έως και τις περιοχές του Οροπεδίου Λασιθίου, της  Νεάπολης , του  Μεραμβέλου, καθώς  και του Αγίου Νικολάου και της Ελούντας , με ‘’ ισχυρό υδάτινο πόρο’’, το φράγμα Αποσελέμη και τις λιμνοδεξαμενές Αγίου Γεωργίου και Χαυγά στο Οροπέδιο Λασιθίου.                                                                                                                                                                       – 6^η Ενότητα τη νότια ζώνη του Νομού Ηρακλείου συμπεριλαμβανόμενου καιτου Δήμου Αμαρίου  και έως και τον Δήμο Βιάννου, με ‘’ισχυρούς υδάτινους πόρους’’, τα φράγματα  του Πλατύ  ποταμού του οποίου η κατασκευή θα ξεκινήσει άμεσα, της Φανερωμένης και της Πλακιώτισας  το οποίο είναι στη φάση της ολοκλήρωσης. Επίσης στην ενότητα αυτή συμπεριλαμβάνονται και οι λιμνοδεξαμενές του Ινίου, των Αμουργελών, των Αρμανωγείων, του Καραβάδω, των Αμουργελών, των Δαμανίων , των Παρτίρων και του Σχινιά.

– 7^η Ενότητα τη νότια ζώνη του νομού Λασιθίου , από την περιοχή της Βιάννου και έως τον Μακρύ Γιαλό, με ΄΄ισχυρό υδάτινο πόρο’’  το φράγμα Πραμιανών  της πηγής της  Καλαμαύκας, και τον εμπλουτισμό τους από τις πηγές της Μαλαύρας. Στην ενότητα αυτή εντάσσεται και η κατασκευή του μικρού φράγματος του Αγίου Ιωάννου Ιεράπετρας χωρητικότητας 1,7 εκατομ. κυβικά μέτρα.

—8^η Ενότητα τις ανατολικές περιοχές του νομού Λασιθίου ως και το Δήμο Σητείας, με ’’ισχυρούς υδάτινους πόρους’’, τις εξαγγελθείσες για κατασκευή λιμνοδεξαμενές των Λιθινών και των Χοχλακίων.

Επιπλέον έρευνες και έργα 

Με αυτή λοιπόν την κατηγοριοποίηση θεωρούμε ότι θα συντονιστεί με ένα πολύ ικανοποιητικό τρόπο  το θέμα της διαχείρησης των υδάτινων πόρων της Κρήτης. Πέραν της ενοποίησης τους, ως προς την διαχείρηση των ήδη υπαρχόντων υδάτινων πόρων, προτείνεται η διερεύνηση και επι πλέον πόρων , με την κατασκευή και άλλων φραγμάτων και λιμνοδεξαμενών, καθότι καταγράφονται τουλάχιστον  στη συνολική έκταση του νησιού 19 ποτάμια με αξιόλογες παροχές πλέον εκείνων που έχουν ήδη κατασκευαστεί φράγματα (Ο Ξεροπόταμος Κισσάμου, ο Ταυρωνίτης , ο Πελεκανιώτης ,ο Κερίτης , ο Κλαδισσός , ο Κοιλιάρης , ο Σφακιανός, , ο Βρυσανός , ο Μουσέλας ,ο Πετρές ,ο Σπηλιανός , ο Πρέβελης , ο Πλατανιάς ,ο Ακουμιανός , , ο Αρκαδιώτης , ο Γεροπόταμος Μυλοποτάμου , ο Γεροπόταμος Μεσσαράς , ο Αναποδάρης , και ο ποταμός του Μύρτου). Επίσης θα πρέπει να ανορυχθούν  και επιπλέον γεωτρήσεων σε περιοχές  που θα επιλεγούν με βάση  εμπεριστατωμένες γεωλογικές  έρευνες και μελέτες. Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι η εκτέλεση γεωτρήσεων είναι τεχνικό έργο το οποίο δεν επιβαρύνει καθόλου το περιβάλλον καθότι οι εκμεταλευόμενες ποσότητες νερού ανανεώνται από τις βροχοπτώσεις και τις χιονοπυώσεις των επόμενων χρόνων. Εάν οι υπόγειες αυτές ποσότητες νερού δεν τυχαίνουν εκμετάλλευσης με την άντλησή και την χρησιμοποίησή τους, τελικά οι υπόγειοι αυτοί υδροφορείς διοχετεύουν με υπόγειες διαδρομές τα φορτία τους στη θάλασσα. Ακόμη αξίζει να αναφερθεί ότι τα έργα των γεωτρήσεων έχουν ελαχιστότατο κόστος κατασκευής συκγκρινόμενα με τα έργα κατασκευής φραγμάτων και λιμνοδεξαμενών. Όμως τα φράγματα και οι λιμνοδεξαμενές με τη σειρά τους διαθέτουν το πλεονέκτημα ότι , συγκρατούν τις υδάτινες ποσότητες των βροχοπτώσεων και έτσι αυτές δεν αφανίζονται καταλήγοντας στη θάλασσα. Άρα ο συνδυασμός και των δύο αυτών κατηγοριών τεχνικών έργων είναι εκείνος ο οποίος προσφέρει το βέλτιστο αποτέλεσμα. Επιπλέον θα πρέπει να αξιοποιηθούν σε βάθος χρόνου τα βιολογισμένα νερά από τις εγκαταστάσεις των βιολογικών καθαρισμών των 8 μεγαλύτερων παραλιακών Δήμων για άρδευση.

Οι υφάλμυρες πηγές και η αφαλάτωση

Ειδική προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην αξιοποίηση των  6 υφάλμυρων πηγών αλλά και της παράκτιας – υποθαλάσσιας  πηγής του Μπαλίου για τις οποίες,  η κάθε μια τους εκβάλει στη θάλασσα εκατοντάδες εκατομμύρια κυβικά μέτρα. Λόγω του ότι η αλατότητά τους είναι ιδιαίτερα ήπια,  κυμαινόμενη από 300 έως και 5.000 ppm ιόντων χλωρίου, εκτιμάται ότι η δαπάνη για την αφαλάτωση του νερού αυτού τόσο σαν κόστος κατασκευής των εργοστασίων αφαλάτωσης όσο όμως και για την λειτουργία τους κατόπιν  δεν θα είναι σε ‘’απαγορευτικά πλαίσια’’ .  Όπως επίσης θα είναι και ικανοποιητική η  ποιότητα του τελικού απολήψιμου νερού παρόλο που θα είναι προϊόν  αφαλάτωσης αλλά ήπιας επεξεργασίας .

Φορεας διαχείρισης με αποκλειστικό Δημόσιο χαρακτήρα

Ένα πολύ σημαντικό θέμα και ίσως το σπουδαιότερο για την ορθολογιστική  διαχείρηση των νερών σε μια Περιφερειακή περιοχή ,είναι το ποιός θα είναι ο φορέας ή ποιοί οι  φορείς διαχείρησης. Θα είναι ένας φορέας  για όλες τις ενότητες ή θα έχει η κάθε ενότητα ξεχωριστό  φορέα διαχείρησης των νερών της.  Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα υπάρχουν και για τις δύο επιλογές. Ωστόσο η εκτίμηση η δικιά μας είναι ότι την πλέον αποτελεσματική συνολική διαχείρηση θα μπορεί να την έχει ένας ενιαίος φορέας με πολύ καλά οργανωμένα τα αντίστοιχα  τμήματα  και στις 8 χωρικές ενότητες και οι οποίες θα διαθέτουν σχετική αυτοτέλεια λειτουργίας. Ο φορέας  αυτός διαχείρησης, σαφέστατα θα έχει δημόσιο χαρακτήρα καθότι το νερό αποτελεί δημόσιο αγαθό  με απόλυτα αδιαπραγμάτευτο  προσδιορισμό , και επίσης θα πρέπει υπάγεται απ΄ευθείας στο Υπουργείο Εθνικής οικονομίας.

Ο αναντικατάστατος ρόλος των ΔΕΥΑ 

Ωστόσο ο ρόλος του φορέα διαχείρισης θα είναι και μόνον ως προς τον σχεδιασμό των κεντρικών έργων καθώς και ως προς την αναζήτηση νέων υδάτινων πόρων. Οι υπόλοπες διαδικασίες τόσο της κατασκευής και συντήρησης των κεντρικών αγωγών και των δεξαμενών αποθήκευσης όσο βέβαια και των δευτερευόνων αγωγών διανομής των νερών προς τους καταναλωτές θα ανήκουν όπως και σήμερα στην αρμοδιότητα των ΔΕΥΑ των Δήμων της Κρήτης. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται και με τον πλέον δόκιμο τρόπο η εξυπηρέτηση των πολιτών καθώς και των επαγγελματιών. Εξαλλου η εμπειρία της λειτουργίας των ΔΕΥΑ για αρκετές δεκαετίες έως και σήμερα αποδεικνύει την ορθότητα της ύπαρξής τους.

Σε αντιδιαστολή με την ‘’άνυδρη γη΄΄  της Υπερσαχάριας περιοχής

Είναι λοιπόν απολύτως απαραίτητο  να αντιμετωπιστεί άμεσα και με αίσθημα υψηλής ευθύνης  το πρόβλημα της λειψυδρίας που έχει εμφανιστεί με περίσσια ένταση στο νησί της  Κρήτης  καθιστώντας  την  πράγματι  μια Υπερσαχάρια περιοχή. Η κλιματική αλλαγή έχει αποδειχτεί ότι είναι πια μια μόνιμη κατάσταση με πολύ επώδυνες επιπτώσεις σε σημείο που αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα  και με σύνεση το πρόβλημα της λειψυδρίας που εξαιτίας της  έχει προκύψει , τα αρνητικά της αποτελέσματα  θα είναι σε λίγο καιρό μη αναστρέψιμα.