Εικόνες νεαρών γυπών σε παραλίες, δρόμους, ακόμη και πάνω σε αυτοκίνητα, εμφανίζονται με αυξημένη συχνότητα στη δημοσιότητα τις τελευταίες εβδομάδες, δημιουργώντας την εντύπωση ενός ασυνήθιστου φαινομένου στην Κρήτη.
Ωστόσο, ο Νίκος Κατριτζιδάκης από τη Διεύθυνση Δασών Ρεθύμνου, με πολυετή ενασχόληση με τα συγκεκριμένα πτηνά και συμμετοχή σε επιχειρήσεις διάσωσης, εξηγεί αναλυτικά τι συμβαίνει στα νεαρά πουλιά, πώς οργανώνεται η διάσωσή τους, γιατί η επανένταξη μπορεί να απαιτήσει πολλούς μήνες και, κυρίως, γιατί ένας πολίτης που βρίσκει έναν γύπα δεν πρέπει να επιχειρήσει να τον πιάσει ή να τον ποτίσει μόνος του.
Η εικόνα προκαλεί εύλογη εντύπωση. Ένα πτηνό πολύ μεγάλου μεγέθους βρίσκεται καθηλωμένο σε έναν δρόμο, μια παραλία ή δίπλα σε ανθρώπους, χωρίς να απομακρύνεται.
Πρόκειται για νεαρούς γύπες, που λόγω του μεγάλου μεγέθους τους, δεν είναι εύκολο να γίνει αντιληπτό από τους πολίτες ότι είναι νεογνά.
Η συνεχής δημοσιοποίηση ανάλογων περιστατικών δημιούργησε σε πολλούς το ερώτημα αν φέτος έχει συμβεί κάτι διαφορετικό.
Ο Νίκος Κατριτζιδάκης, ο οποίος εργάζεται στη Διεύθυνση Δασών Ρεθύμνου, είναι ένας άνθρωπος που έχει ασχοληθεί επί χρόνια τόσο με τη μελέτη όσο και με τη διάσωση των συγκεκριμένων πτηνών. Σύμφωνα με όσα αναφέρει στο Ρέθυμνο, τα δεν δείχνουν αριθμητική αύξηση σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά: έχουν περισυλλεγεί περίπου δέκα όρνια, όσα ακριβώς και πέρυσι. Αυτό που διαφοροποιείται, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι ότι φέτος αρκετά από τα πτηνά ήταν μικρότερα σε ηλικία.
Γιατί οι νεαροί γύπες εξαντλούνται και καταλήγουν στο έδαφος
Σύμφωνα με τον κ. Κατριτζιδάκη το φαινόμενο συνδέεται άμεσα με τον ανταγωνισμό για την τροφή. Οι νεαροί γύπες, παρότι έχουν ήδη εντυπωσιακό μέγεθος, δεν μπορούν να ανταγωνιστούν τα ενήλικα πτηνά όταν συγκεντρώνονται γύρω από ένα νεκρό ζώο.
Όπως εξηγεί:
«Κάθε χρόνο έχουμε τα ίδια περιστατικά. Δηλαδή, οι γύπες, ειδικά οι νεαροί, είναι αφυδατωμένοι και πάσχουν από υποσιτισμό. Επειδή τα πουλιά αυτά έχουν έντονο ανταγωνισμό στην τροφή, τα μεγάλα δεν αφήνουν τα μικρά να φάνε, με αποτέλεσμα να πεινάνε. Υπάρχει λοιπόν ένας υποσιτισμός ο οποίος, σε συνδυασμό με την αφυδάτωση, όταν έχει ισχυρούς ανέμους τα καθηλώνει κάτω, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να πετάξουν από την αδυναμία».
Αυτή, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι η συνηθέστερη εικόνα που συναντούν στις διασώσεις. Δεν αποτελεί όμως τη μοναδική αιτία. Όπως αναφέρει, έχουν καταγραφεί επίσης ασθένειες ή λοιμώξεις που προκαλούν νευρολογικά προβλήματα και ανάλογα περιστατικά εμφανίστηκαν και φέτος.
Η μεγαλύτερη δημοσιότητα δεν αντιστοιχεί, τουλάχιστον με βάση την καταγραφή της υπηρεσίας στο Ρέθυμνο, σε περισσότερα περιστατικά.
«Φέτος έχουμε μαζέψει από τον νομό Ρεθύμνου περίπου 10 όρνια μέχρι τώρα. Ο ίδιος αριθμός ήταν και πέρυσι. Απλώς φέτος ήταν πιο μικρά σε ηλικία, οπότε συμβαίνει αυτό που σου εξήγησα με τον ανταγωνισμό στο φαγητό».
Ένα πτηνό που μπορεί να διασχίζει την Κρήτη σε λίγα λεπτά αναζητώντας τροφή
Το σημείο στο οποίο εντοπίζεται ένας γύπας δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι στην ίδια περιοχή βρίσκεται και η φωλιά του. Οι μετακινήσεις των πτηνών είναι τόσο μεγάλες ώστε, όπως αναφέρει ο κ. Κατριτζιδάκης, μπορούν να περάσουν από τον έναν νομό στον άλλο μέσα σε δέκα ή δεκαπέντε λεπτά.
Παλιότερα, είχαν παρακολουθήσει το ταξίδι ενός γύπα με GPS. Τα στοιχεία αποτύπωσαν την πραγματική εικόνα των αποστάσεων που μπορούν να καλύψουν:
«Μέσω του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας είχαμε τοποθετήσει πομπό σε έναν γύπα, ο οποίος αλώνιζε την Κρήτη από τη μία άκρη στην άλλη: το GPS μάς έδειχνε ότι τη μία στιγμή βρισκόταν στα Λευκά Όρη, μετά στον Ζαρό, μετά κατέβαινε στην Ίδη, στον Ψηλορείτη. Έκανε απίστευτες διαδρομές, και όλο αυτό για να μπορέσει να εντοπίσει τροφή αν και τα πουλιά ταξιδεύουν και για άλλους λόγους».
Οι φωλιές βρίσκονται κατά κύριο λόγο σε φαράγγια. Ο ίδιος αναφέρει ως κύρια σημεία το Κουρταλιώτικο Φαράγγι, τα Λευκά Όρη και τα Σακτούρια, σημειώνοντας ότι στο Κουρταλιώτικο υπάρχουν φωλιές που μπορούν να διακριθούν ακόμη και από τον δρόμο από κάποιον που γνωρίζει πού να κοιτάξει.
Επηρέασαν οι μεγάλες πυρκαγιές στο Ρέθυμνο;
Η παρουσία φωλιών στην περιοχή των Σακτουρίων έφερε στη συζήτηση και τις επιπτώσεις των μεγάλων πυρκαγιών. Ο κ. Κατριτζιδάκης θεωρεί ότι τα πτηνά επηρεάζονται, όχι όμως στον ίδιο βαθμό με ζώα τα οποία δεν έχουν τη δυνατότητα να απομακρυνθούν πετώντας.
Οι συνθήκες μιας μεγάλης φωτιάς μπορούν, ωστόσο, να τα επηρεάσουν ακόμη και σε μεγάλο ύψος.
«Σίγουρα οι πυρκαγιές επηρέασαν και τα πουλιά, αν και όχι στον ίδιο βαθμό με τα υπόλοιπα ζώα, καθώς αυτά πετούν σε μεγάλο ύψος. Βέβαια, οι θερμές αέριες μάζες της φωτιάς ανεβαίνουν ψηλά και σίγουρα κάποια τα επηρέασαν».
Η υπηρεσία παρέλαβε δύο πτηνά από το Ροδάκινο με νευρολογικά συμπτώματα. Για το ένα από αυτά, σύμφωνα με τον κ. Κατριτζιδάκη, θεωρείται πολύ πιθανό να είχε υποστεί δηλητηρίαση από καπνό. Δεν υπήρχαν, όμως, άλλα καταγεγραμμένα περιστατικά τα οποία να συνδέονται άμεσα με τη φωτιά.
«Μέσα σε 15 λεπτά μπορούν να έχουν εξαφανίσει ένα ολόκληρο πρόβατο»
Η παρουσία των γυπών δεν αφορά μόνο την προστασία ενός άγριου είδους. Ο ρόλος τους συνδέεται άμεσα, σύμφωνα με τον κ. Κατριτζιδάκη, με τη λειτουργία του οικοσυστήματος.
«Οι γύπες είναι οι καθαριστές της φύσης», λέει, περιγράφοντας τη δυνατότητα μιας ομάδας πτηνών να απομακρύνει σε ελάχιστο χρόνο ένα κουφάρι:
«Όταν υπάρχει ένα νεκρό ζώο, πέφτουν πάνω του και μέσα σε 15 λεπτά μπορούν να έχουν εξαφανίσει ένα ολόκληρο πρόβατο. Καθαρίζουν τα πάντα. Μετά, έρχεται ο “κοκκαλάς”, ο γυπαετός, ο οποίος τρέφεται με τα κόκαλα και δε μένει απολύτως τίποτα».
Κατά την εκτίμησή του, χωρίς αυτή τη διαδικασία θα μπορούσαν άλλα ζώα να καταναλώνουν τα κουφάρια και να αρρωσταίνουν.
Η επιστροφή στη φύση μπορεί να χρειαστεί οκτώ μήνες
Η Διεύθυνση Δασών Ρεθύμνου έχει διαμορφώσει προσωρινούς κλωβούς όπου μπορεί να φιλοξενηθεί για μία ή δύο ημέρες ένας γύπας που έχει βρεθεί τραυματισμένος, αφυδατωμένος ή εξαντλημένος, πριν οδηγηθεί σε εξειδικευμένο κέντρο περίθαλψης.
Η διαδικασία των πρώτων ωρών είναι συγκεκριμένη.
«Εμείς, ως Δασαρχείο, το πρώτο πράγμα που κάνουμε όταν έρθει εδώ ένας γύπας είναι να τον ενυδατώσουμε με ηλεκτρολύτες και από τη δεύτερη μέρα ξεκινάμε να του δίνουμε και κρέας. Μετά τον στέλνουμε στο κέντρο περίθαλψης, όπου αναλαμβάνουν όλα τα υπόλοιπα. Εκεί θα μείνει γύρω στους έξι με επτά μήνες και θα επιστρέψει σε εμάς για να κάνουμε την απελευθέρωση».
Η διάρκεια αυτή είναι αναγκαία ιδιαίτερα για τα νεαρά πτηνά. Στους μεγάλους ειδικά διαμορφωμένους κλωβούς των κέντρων μπορούν να πετούν, να δυναμώσουν και να αποκτήσουν εμπειρία στον ανταγωνισμό για την τροφή.
«Εκεί, οι νεαροί γύπες, μαθαίνουν τον ανταγωνισμό… μαθαίνουν ότι πρέπει να παλέψουν για να φάνε».
Ανάλογα με την κατάσταση του ζώου, η παραμονή μπορεί να φτάσει όχι μόνο τους έξι ή επτά αλλά ακόμη και τους οκτώ μήνες, πριν κριθεί έτοιμο να επιστρέψει στο φυσικό περιβάλλον.
Τι πρέπει να κάνει κάποιος όταν βρει έναν γύπα μπροστά του
Η εξάντληση των πτηνών έχει οδηγήσει σε εικόνες στις οποίες πολίτες μπορούν να τα πλησιάσουν πολύ κοντά. Το γεγονός ότι ένας γύπας παραμένει ακίνητος και φαίνεται ακίνδυνος, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι είναι ασφαλές να τον αγγίξει κάποιος.
Η πρώτη οδηγία του κ. Κατριτζιδάκη αφορά την προστασία του ίδιου του ανθρώπου:
«Καταρχήν, να κοιτάξει τη δική του ασφάλεια πρώτα απ’ όλα. Έπειτα, να ενημερώσει το Δασαρχείο, την Αστυνομία ή, αν γνωρίζει το τηλέφωνο, κάποιο κέντρο περίθαλψης, ώστε να έρθουμε εμείς που γνωρίζουμε τον τρόπο να τον πιάσουμε, να τον βάλουμε σε ειδικά κουτιά και να κάνουμε ό,τι χρειάζεται».
Ο γύπας, ακόμη και όταν έχει ανάγκη βοήθειας, παραμένει ένα μεγάλο και ισχυρό άγριο ζώο. Εάν δεν είναι εντελώς εξαντλημένος, μπορεί να αμυνθεί.
«Αν πάει κάποιος κοντά να του δώσει νερό με το χέρι, το πουλί μπορεί να το εκλάβει ως απειλή και να αντιδράσει. Τα περισσότερα, επειδή είναι αφυδατωμένα και υποσιτισμένα, δεν έχουν δυνάμεις και ο κόσμος νομίζει ότι μπορεί να τα αγγίξει, αλλά χρειάζεται μεγάλη προσοχή: είναι άγρια ζώα και στην προσπάθειά τους να προστατευτούν μπορεί να τραυματίσουν κάποιον».
Η περισυλλογή γίνεται με συγκεκριμένη τεχνική. Οι άνθρωποι που έχουν εκπαιδευτεί στη διαχείριση των πτηνών πλησιάζουν προσεκτικά, καλύπτουν το κεφάλι του γύπα με ένα σεντόνι ώστε να μη βλέπει και στη συνέχεια τον ακινητοποιούν με τρόπο που προστατεύει τόσο το ζώο όσο και τον διασώστη.
Κρατούν παράλληλα τα πόδια του ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος τραυματισμού και τοποθετούν το πτηνό σε ειδικό κουτί μεταφοράς.
Εκπαίδευση για τις πρώτες βοήθειες και συνεργασία με την «Αλκυόνη»
Ο χειρισμός ενός γύπα δεν αποτελεί μια διαδικασία που μπορεί να γίνει με ασφάλεια χωρίς γνώση και εκπαίδευση.
Ο κ. Κατριτζιδάκης αναφέρει ότι ο ίδιος και συνάδελφοί του έχουν παρακολουθήσει αρκετά σεμινάρια πρώτων βοηθειών για άγρια πτηνά, καθώς και εκπαίδευση για τον σωστό τρόπο προσέγγισής τους.
«Συνεργαζόμαστε στενά με το κέντρο περίθαλψης “Αλκυόνη” στην Πάρο, όπου έχουμε εκπαιδευτεί. Έτσι, μεταδίδουμε κι εμείς τις γνώσεις μας στους συναδέλφους ή σε εθελοντικές ομάδες που θέλουν να γνωρίζουν βασικά πράγματα για τη διαχείριση ενός γύπα».
Η εκπαίδευση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν ένα πτηνό πρέπει να περισυλλεγεί από δημόσιο χώρο, καθώς μια λανθασμένη προσέγγιση μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τόσο τον άνθρωπο όσο και το ίδιο το ζώο.
«Το άγριο ζώο πρέπει να παραμένει άγριο»
Μια από τις λιγότερο προφανείς πλευρές της διάσωσης αφορά τη σχέση που δημιουργείται, ή, ακριβέστερα, που δεν πρέπει να δημιουργείται, ανάμεσα στον άνθρωπο και στο άγριο ζώο.
Στο ερώτημα αν ένας διασωσμένος γύπας μπορεί να αναγνωρίσει τον άνθρωπο που τον έσωσε ή να αναπτύξει κάποιο ιδιαίτερο δέσιμο μαζί του, ο κ. Κατριτζιδάκης είναι κατηγορηματικός:
«Αυτό είναι το πρώτο πράγμα που δεν πρέπει να συμβεί. Δεν πρέπει να δενομαστε με τα άγρια ζώα. Το άγριο ζώο πρέπει να παραμένει άγριο… αν συνηθίσει την ανθρώπινη παρουσία, έχει ουσιαστικά χαθεί, γιατί δεν θα μπορέσει να επιβιώσει στη φύση».
Η αρχή αυτή καθορίζει και τον τρόπο περίθαλψης. Η ανθρώπινη παρουσία περιορίζεται στο απολύτως απαραίτητο, ακόμη και όταν το πτηνό χρειάζεται θεραπεία.
«Γι’ αυτό ό,τι κάνουμε, το κάνουμε όσο το δυνατόν πιο γρήγορα και τα αφήνουμε στην ησυχία τους. Ακόμη κι αν χρειαστεί να του βάλουμε ορό ή να κάνουμε κάποια θεραπεία, ενεργούμε άμεσα και αποχωρούμε, αφήνοντάς το σκεπασμένο μέσα στον χώρο του, ώστε να μην έχει καμία εξοικείωση με τον άνθρωπο».
Ο τελικός στόχος δεν είναι να προσαρμοστεί το ζώο στη φροντίδα του ανθρώπου, αλλά να μπορέσει να επιστρέψει χωρίς εξάρτηση από αυτόν στο περιβάλλον στο οποίο πρέπει να επιβιώσει.
Με ποιον μπορεί να επικοινωνήσει ένας πολίτης στην Κρήτη εφόσον βρει έναν εξαντλημένο γύπα
Όπως μας είπε ο κ. Καντριλιδάκης, η πρώτη και βασική οδηγία είναι ουδείς πολίτης να μην επιχειρήσει να χειριστεί μόνος του τον γύπα και να ζητήσει τη συνδρομή ανθρώπων που έχουν την κατάλληλη εκπαίδευση.
Έτσι, το σωστό είναι να επικοινωνήσει με το Δασαρχείο Ρεθύμνου στο 228310238 ή με τον Σύλλογο Περίθαλψης & Προστασίας Άγριων Ζώων στο 2284022931, ώστε να λάβει οδηγίες για το τι πρέπει να κάνει αν επιθυμεί να βοηθήσει ή να οργανωθεί η περισυλλογή του πτηνού με ασφάλεια τόσο για το ίδιο το ζώο όσο και για τους ανθρώπους.
news247.gr
