Προαναγγέλλοντας τις προγραμματικές δεσμεύσεις που θα παρουσιάσει στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης ενόψει της νέας πολιτικής περιόδου, ο κ. Ανδρουλάκης τοποθέτησε το δημογραφικό ζήτημα στην κορυφή της εθνικής ιεράρχησης. Σύμφωνα με την προσέγγιση της Χαριλάου Τρικούπη, κάθε οικονομικός και αναπτυξιακός σχεδιασμός οφείλει να ενσωματώνει τη δημογραφική παράμετρο ως βασικό δείκτη βιωσιμότητας, απορρίπτοντας την αποσπασματική ανάγνωση των μακροοικονομικών μεγεθών.
«Σήμερα το μείζον ζήτημα, και στο οποίο θα δώσω πάρα πολύ χώρο στην παρουσία μου στη Θεσσαλονίκη, είναι το δημογραφικό. Η χώρα καταρρέει, το έθνος κινδυνεύει. Ο δημογραφικός κίνδυνος είναι εθνικός κίνδυνος και έτσι πρέπει να τον αντιμετωπίζουμε. Δηλαδή, ωραία είναι τα εξοπλιστικά προγράμματα, αλλά το μεγαλύτερο όπλο εθνικής ισχύος είναι ο πληθυσμός, ο λαός, η υγιής δημογραφία».
Ασκώντας δομική κριτική στη φορολογική πολιτική της κυβέρνησης, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ υπογράμμισε το οξύμωρο γεγονός ότι στην Ελλάδα «τα παιδιά αντιμετωπίζονται ως τεκμήριο» διαβίωσης, αντί να υποστηρίζονται έμπρακτα από το κράτος. Παράλληλα, αντιπαρέβαλε τη σοσιαλδημοκρατική αντίληψη απέναντι στην κυβερνητική επιδοματική τακτική, επικαλούμενος το παράδειγμα των σκανδιναβικών κρατών. Όπως εξήγησε, η θεμελίωση ενός σύγχρονου κοινωνικού κράτους δεν εξαντλείται σε συγκυριακά βοηθήματα, αλλά εδράζεται στην καθολική παροχή ποιοτικών δημόσιων αγαθών: όταν το κράτος καλύπτει πλήρως τις ανάγκες εκπαίδευσης και υγείας, αποφορτίζει άμεσα τον οικογενειακό προϋπολογισμό από δαπάνες για φροντιστήρια ή ιδιωτική περίθαλψη, δημιουργώντας τις αναγκαίες προϋποθέσεις ασφάλειας για τη δημιουργία οικογένειας.
Η στεγαστική ασφυξία: Ακύρωση της Golden Visa και κοινωνικές κατοικίες
Ως δεύτερο αναπόσπαστο πυλώνα για την ανάσχεση της δημογραφικής παρακμής, ο κ. Ανδρουλάκης ανέδειξε το στεγαστικό πρόβλημα, το οποίο στερεί από τα νέα ζευγάρια τη δυνατότητα αυτόνομης διαβίωσης. Περιγράφοντας την κοινωνική πραγματικότητα με μελανά χρώματα, εστίασε στη ραγδαία επιδείνωση της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών, επιρρίπτοντας ευθύνες στο κυβερνητικό επιτελείο.
«Σήμερα το πρόβλημα της Ελλάδας είναι ότι έχουμε κόστος ζωής Δυτικής Ευρώπης —εκεί μας έχει οδηγήσει ο κύριος Μητσοτάκης— και μισθούς βαλκανικών χωρών. Γι’ αυτό η αγοραστική δύναμή μας είναι πλέον στην τελευταία θέση πανευρωπαϊκά μαζί με τη Βουλγαρία, διότι το χάσμα μεταξύ κόστους ζωής και μισθών του οικογενειακού προϋπολογισμού είναι πια πολύ μεγάλο».
Απέναντι σε αυτό το αδιέξοδο, παρουσίασε τη δέσμη παρεμβάσεων του ΠΑΣΟΚ για την αποκλιμάκωση των ενοικίων, με αιχμή την άμεση και οριστική κατάργηση του προγράμματος της Golden Visa. Σύμφωνα με τον κ. Ανδρουλάκη, η εκποίηση χιλιάδων οικιστικών ακινήτων σε πολίτες τρίτων χωρών στερεί κρίσιμο απόθεμα από την εγχώρια προσφορά και εκτινάσσει τεχνητά τις τιμές. Το σχέδιο του κόμματος περιλαμβάνει επιπλέον:
Αυστηρούς περιορισμούς στη δραστηριότητα των βραχυχρόνιων μισθώσεων (τύπου Airbnb) σε κορεσμένες αστικές και τουριστικές ζώνες,
Στοχευμένα φορολογικά κίνητρα προς τους ιδιοκτήτες για τη μετατροπή κλειστών ακινήτων σε μακροχρόνιες μισθώσεις,
Συγκρότηση δημόσιου αποθέματος κοινωνικών κατοικιών, οι οποίες δεν θα διατίθενται προς πώληση στην ελεύθερη αγορά, αλλά θα εκμισθώνονται με χαμηλό, ελεγχόμενο αντίτιμο σε ευάλωτα νοικοκυριά και νέους εργαζομένους.
Περιφερειακή ανάπτυξη και η «ρήτρα γεωγραφίας»: Το μαράζωμα της υπαίθρου
Η δημογραφική και στεγαστική κρίση συνδέεται άρρηκτα, κατά την ανάλυση του προέδρου του ΠΑΣΟΚ, με τη γεωγραφική ανισορροπία της χώρας, όπου η οικονομική δραστηριότητα συγκεντρώνεται ασφυκτικά στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και ελάχιστα περιφερειακά κέντρα, καταδικάζοντας την περιφέρεια σε εγκατάλειψη. Μεταφέροντας προσωπικές εντυπώσεις από την πρόσφατη επίσκεψή του στο Οροπέδιο Λασιθίου και τον οικισμό Ψυχρό, παρατήρησε με ανησυχία τη σταδιακή ερήμωση των χωριών: «Δεν υπάρχει κόσμος. Τα χωριά μας σβήνουν. Δεν γίνεται, αν δεν στηρίξεις την ύπαιθρο, να μείνουν πληθυσμοί πίσω — θα συρρικνωθεί η χώρα μας».
Προς αυτή την κατεύθυνση, εισηγήθηκε την εισαγωγή γενναίων φορολογικών ελαφρύνσεων για κάθε επενδυτική πρωτοβουλία στον πρωτογενή τομέα και τη μεταποίηση στην επαρχία, ενώ εισήγαγε στον δημόσιο διάλογο τη θεσμοθέτηση της «ρήτρας γεωγραφίας, νησιωτικότητας και ορεινότητας». Όπως υποστήριξε, ο σχεδιασμός κρίσιμων δημόσιων πολιτικών —ιδίως στον τομέα της υγείας μέσω ενός νέου, λειτουργικού υγειονομικού χάρτη— δεν επιτρέπεται να γίνεται με ενιαία, οριζόντια κριτήρια από το κέντρο των Αθηνών, αλλά οφείλει να ανταποκρίνεται στις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής.
Ταυτόχρονα, άσκησε δριμεία κριτική στην τακτική της κυβέρνησης να διαχειρίζεται τα κοινωνικά αιτήματα μέσω προσωρινών επιδοματικών καρτών (passes):
«Οι πολιτικοί μας αντίπαλοι είναι διαχειριστές εξουσίας. Δίνουν αγώνα μόνο για την εξουσία. Ακόμη και τα pass που θα δώσουν, τα δίνουν με δημοσκοπικούς όρους. Σου λέει: “Δεν πάμε καλά δημοσκοπικά στους συνταξιούχους; Δώσε κάτι. Δεν πάμε καλά δημοσκοπικά στους νέους; Δώσε ένα pass”. Δεν είναι αυτό πολιτική. Η πολιτική θέλει όραμα: να πεις ότι η χώρα πρέπει να πάει εκεί σε 10-20 χρόνια και θα βάλουμε εμείς το λιθαράκι με κοινωνική δικαιοσύνη, εθνική αξιοπρέπεια και ευθύνη».
Η μάχη κατά των ολιγοπωλίων: Μόνιμος μηχανισμός φορολόγησης υπερκερδών
Αναλύοντας το ζήτημα του πληθωρισμού και της ακρίβειας, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ εστίασε στη δομική στρέβλωση της ελληνικής αγοράς, χαρακτηρίζοντάς την «ασύδοτη και ανεξέλεγκτη». Στο επίκεντρο της παρέμβασής του τέθηκε η πρόταση για τη νομοθέτηση ενός μόνιμου μηχανισμού φορολόγησης των υπερκερδών, ο οποίος θα ενεργοποιείται αυτομάτως έπειτα από ελέγχους των ανεξάρτητων αρχών.
Ως απτό παράδειγμα ανέφερε την προσωπική του παρέμβαση στην Επιτροπή Ανταγωνισμού για τις τιμές των ακτοπλοϊκών εισιτηρίων, υπενθυμίζοντας ότι τα προκαταρκτικά πορίσματα επιβεβαίωσαν την ύπαρξη μονοπωλιακών και ολιγοπωλιακών πρακτικών στις ενδονησιωτικές συγκοινωνίες. Αποδομώντας τους κυβερνητικούς ισχυρισμούς περί σταθεροποίησης των ναύλων, τόνισε ότι «οι τιμές έμειναν σταθερές επειδή ήταν ήδη υπερβολικά ψηλά από πέρυσι», επισημαίνοντας το φαινόμενο της ασύμμετρης προσαρμογής: οι τιμές σε τρόφιμα, μεταφορές και ενέργεια εκτινάσσονται ακαριαία, αλλά αποκλιμακώνονται με απελπιστικά αργούς ρυθμούς («πέφτουν όπως το κοτόφτερο»).
Σύμφωνα με τον κ. Ανδρουλάκη, μια υπεύθυνη κυβέρνηση οφείλει να παρεμβαίνει αποφασιστικά: όπου η Επιτροπή Ανταγωνισμού διαπιστώνει πρακτικές αισχροκέρδειας που επιβαρύνουν αδικαιολόγητα τους πολίτες, το κράτος θα επιβάλλει έκτακτη φορολόγηση στα υπερκέρδη, αφαιρώντας το οικονομικό κίνητρο της κερδοσκοπίας. Η ενίσχυση της ΔΙΜΕΑ, η συγκρότηση μιας ενιαίας αρχής καταναλωτή και η ενεργοποίηση αυστηρών προστίμων αποτελούν, κατά τον ίδιο, τη μόνη αξιόπιστη θεσμική απάντηση απέναντι στην ακρίβεια που ροκανίζει τα εισοδήματα.
Το μέτωπο με τον Αλέξη Τσίπρα: Οι υποσχέσεις, τα κόκκινα δάνεια και η παλινωδία της Golden Visa
Η συζήτηση στράφηκε αναπόφευκτα στην πρόσφατη παρέμβαση του Αλέξη Τσίπρα, ο οποίος μία ημέρα νωρίτερα είχε εξαγγείλει κατώτατο μισθό 1.000 ευρώ έως το 2027 και μέσο μισθό 1.800 ευρώ στο τέλος της κυβερνητικής τετραετίας. Ο κ. Ανδρουλάκης απέφυγε να εισέλθει σε μια τεχνοκρατική αντιπαράθεση αριθμών, επιλέγοντας να πλήξει ευθέως την πολιτική αξιοπιστία του πρώην πρωθυπουργού, καλώντας τους πολίτες να ανακαλέσουν στη μνήμη τους τα πεπραγμένα της διακυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ.
«Εγώ το μόνο που έχω να απαντήσω είναι να θυμηθεί ο ελληνικός λαός τι του ‘χει πει πολλές φορές και τι έχει κάνει. Η κοινωνική μας αξιοπιστία είναι πολύ πολύτιμη και πρέπει ο κάθε πολιτικός να την περιφρουρεί. Να θυμηθεί λοιπόν ο ελληνικός λαός: Ο κύριος Τσίπρας δεν έλεγε “κανένα σπίτι σε χέρια τραπεζίτη”; Δεν έλεγε σεισάχθεια σε συνεταιρισμούς, σε νοικοκυριά για τα κόκκινα δάνεια; Και είναι ο πρωθυπουργός που με δικό του νόμο ξεπουλήθηκαν απ’ τις τράπεζες δεκάδες δισεκατομμύρια κόκκινα δάνεια στα funds σχεδόν τζάμπα, και τα funds τώρα εκβιάζουν δεκάδες χιλιάδες Έλληνες πολίτες, συνεταιρισμούς, αγρότες, κτηνοτρόφους. Και έκανε και τους ηλεκτρονικούς πλειστηριασμούς — και θα λύσει το πρόβλημα των κόκκινων δανείων;»
Ιδιαίτερα δηκτικός υπήρξε ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ απέναντι σε μια συγκεκριμένη πτυχή των πρόσφατων εξαγγελιών Τσίπρα για τη δημιουργία «Ταμείου Εθνικής Σύγκλισης» (το οποίο, όπως σημείωσε, αντέγραψε την περσινή πρόταση του ΠΑΣΟΚ για «Ταμείο Εθνικού Πλούτου»). Ο κ. Ανδρουλάκης κατήγγειλε ευθεία προγραμματική παλινωδία σχετικά με τη χρηματοδότηση του εν λόγω ταμείου μέσω της Golden Visa:
«Μου έστειλαν πριν από λίγο το εξής οι συνεργάτες μου, το οποίο είναι και αποκαλυπτικό: Ανακοίνωσε το Ταμείο Εθνικής Σύγκλισης… Εκεί λοιπόν λέει ότι ένας από τους παράγοντες χρηματοδότησής του θα είναι η Golden Visa, από την οποία θα βγάζουν ένα δισεκατομμύριο τον χρόνο. Το είπε χθες ο ίδιος, ενώ τον Ιούλιο είχε πει ότι θα την καταργήσει την Golden Visa! Τον Ιούλιο λέει ότι συμφωνεί μαζί μας ότι θα την καταργήσει, και στις 2 Σεπτεμβρίου, μετά από ενάμιση μήνα, λέει ότι θα την κρατήσει και θα βγάλει και ένα δις. Ένα δις Golden Visa ξέρετε τι σημαίνει; Δεκάδες χιλιάδες ακίνητα να πουληθούν εκ νέου σε κατοίκους τρίτων χωρών. Εμείς τι λέμε; Τέρμα η πλάκα με την Golden Visa».
Η θεσμική κριτική στα συστήματα εξουσίας: «Παράταξη αρχών» απέναντι στα κόμματα «and Friends»
Διευρύνοντας την κριτική του, ο κ. Ανδρουλάκης επιχείρησε μια συνολική αποτίμηση των δύο προηγούμενων κυβερνητικών περιόδων, τοποθετώντας τον Κυριάκο Μητσοτάκη και τον Αλέξη Τσίπρα στον ίδιο άξονα πολιτικής φθοράς: «Έχουν κριθεί ως πρωθυπουργοί και οι δύο. Ξέρει ο ελληνικός λαός, έχει εμπειρία τι είπαν και τι έκαναν: κλειστές τράπεζες, μετά υποκλοπές, μετά διαφθορά, μετά κατασπατάληση του Ταμείου Ανάκαμψης, παιχνίδια με τη Δικαιοσύνη. Πού θα πάει αυτή η κατάσταση; Εδώ χρειάζεται πολιτική αλλαγή. Αυτά τα πρόσωπα έχουν κριθεί, ανήκουν στο χθες».
Στο ερώτημα εάν υφίσταται ανοιχτός πολιτικός πόλεμος μεταξύ ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ, ο κ. Ανδρουλάκης απάντησε ότι ο μοναδικός στρατηγικός στόχος παραμένει η ήττα της Νέας Δημοκρατίας, υποστηρίζοντας ωστόσο ότι η φυσιογνωμία της σημερινής αξιωματικής αντιπολίτευσης λειτουργεί ως βολικός αντίπαλος για το Μέγαρο Μαξίμου.
«Το κόμμα του κυρίου Τσίπρα, το οποίο είναι προσωποπαγές, επί της ουσίας τι κάνει; Διευκολύνει τη Νέα Δημοκρατία. Διότι η Νέα Δημοκρατία θέλει να συγκρίνεται με κάτι που είναι πολύ χαμηλά ο πήχης. Εμείς βάζουμε τον πήχη ψηλά. Και ψηλά ο πήχης σημαίνει παράταξη. Εμείς δεν είμαστε παρέα. Το ΠΑΣΟΚ δεν είναι παρέα του Νίκου Ανδρουλάκη. Δεν είναι “and friends”, όπως έχει εξελιχθεί η Νέα Δημοκρατία ή το κόμμα του κυρίου Τσίπρα. Εμείς είμαστε παράταξη με ιστορία, με πρόγραμμα και στελέχη».
Καταλήγοντας σε αυτή τη θεματική, υπογράμμισε ότι η πολιτική αυτονομία αποτελεί απαραίτητο εφόδιο για τη διακυβέρνηση: «Δεν έχουμε εξαρτήσεις από τα συμφέροντα. Γι’ αυτό βλέπετε ότι δεν έχουμε την ίδια αντιμετώπιση από την εγχώρια ολιγαρχία που έχει ο κύριος Μητσοτάκης κατά πρώτο λόγο, αλλά και ο κύριος Τσίπρας. Αν δεν έχεις ανεξαρτησία, πώς θα συγκρουστείς με το κεφάλαιο; Πώς θα συγκρουστείς με τις τράπεζες; Πώς θα κάνεις μόνιμους μηχανισμούς φορολόγησης των υπερκερδών, όταν αυτοί με τους οποίους θες να συγκρουστείς σε στηρίζουν στρατηγικά;»
Θεσμική αναγέννηση και αποκατάσταση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης
Απαντώντας σε ερωτήματα ακροατών σχετικά με το κράτος δικαίου, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ ανέπτυξε το πλαίσιο των θεσμικών παρεμβάσεων που προτείνει για την εξυγίανση του πολιτικού συστήματος και τη θωράκιση της δικαστικής εξουσίας.
Στο επίκεντρο τέθηκε η ανάγκη ριζικής αναθεώρησης του άρθρου 86 του Συντάγματος περί ευθύνης υπουργών, ώστε να αφαιρεθεί από την εκάστοτε κοινοβουλευτική πλειοψηφία η δυνατότητα να λειτουργεί ως ασπίδα προστασίας για τα κυβερνητικά στελέχη. Αναφερόμενος σε περιπτώσεις όπου κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες (όπως οι 157 βουλευτές της ΝΔ) μπλοκάρουν δικογραφίες για υπουργούς, σημείωσε:
«Έρχεται μια δικογραφία στη Βουλή με ένα θέμα που αφορά έναν υπουργό, και αντί να επιτρέψουν στη Δικαιοσύνη να ελέγξει τη δικογραφία —εγώ δεν τον καταδικάζω, μπορεί να είναι και αθώος, άστο όμως να τον ερευνήσει η Δικαιοσύνη— είμαστε και βουλευτές και υπουργοί και δικαστές και λέμε “δεν ελέγχεται”. Αυτό δεσμευόμαστε ότι θα αλλάξει. Στη συνταγματική αναθεώρηση η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας είναι τέτοια που λέει ότι το αλλάζει, αλλά επί της ουσίας πάλι στη Βουλή μένει η δικαιοδοσία αν θα ελεγχθεί ο εκάστοτε υπουργός».
Παράλληλα, εξήγγειλε δύο ρηξικέλευθες τομές για την εμπέδωση της διάκρισης των εξουσιών:
Αλλαγή στον τρόπο επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης: Η ηγεσία του Αρείου Πάγου και των ανώτατων δικαστηρίων δεν θα επιλέγεται πλέον μονομερώς από το Υπουργικό Συμβούλιο, αλλά από ένα διευρυμένο, αντιπροσωπευτικό σώμα δικαστικών λειτουργών.
Θέσπιση τετραετούς ασυμβίβαστου (cooling-off period): Απαγόρευση ανάληψης οποιασδήποτε δημόσιας θέσης, διορισμού σε ανεξάρτητες αρχές ή κρατικούς οργανισμούς για τέσσερα χρόνια μετά την αφυπηρέτηση των ανώτατων δικαστών. Στόχος του μέτρου είναι να εξαλειφθεί κάθε υπόνοια συναλλαγής κατά τη διάρκεια της δικαστικής τους θητείας («κάνε τα στραβά μάτια για να πας σε μια ανεξάρτητη αρχή»).
Τα ανοιχτά μέτωπα της Κρήτης: Δασικοί χάρτες, κτηματολόγιο και περιφερειακή ενημέρωση
Ολοκληρώνοντας τη συνέντευξή του, ο κ. Ανδρουλάκης στάθηκε στα ανοιχτά ζητήματα που ταλανίζουν την κρητική κοινωνία, κάνοντας ιδιαίτερη αναφορά στις στρεβλώσεις των δασικών χαρτών και του κτηματολογίου, τα οποία απειλούν τις περιουσίες χιλιάδων παραγωγών. Προανήγγειλε μάλιστα άμεση συνάντηση με εκπροσώπους των κτηνοτρόφων στο Ηράκλειο πριν από την αναχώρησή του, κατηγορώντας την κυβέρνηση για πλήρη αποκοπή από τα προβλήματα της κοινωνικής βάσης:
«Το ότι η κυβέρνηση δεν βλέπει το τεράστιο αυτό θέμα με τους δασικούς χάρτες και το κτηματολόγιο, που αφορά χιλιάδες ανθρώπους οι οποίοι δεν ξέρουν τι να κάνουν, αποδεικνύει ότι είναι εκτός κοινωνίας. Δεν τους λένε οι βουλευτές τους πόσο σοβαρό είναι αυτό το ζήτημα; Το ξέρουν το θέμα και δεν κάνουν τίποτα, όπως δεν κάνουν και στην ακρίβεια. Η εξουσία είναι αφροδισιακό, αλλά η εξουσία έχει αξία όταν βελτιώνεις τη ζωή των συνανθρώπων σου — όχι να κρατάς σφιχτά την καρέκλα με το βλέμμα μόνο στις κάλπες: πώς θα τα έχεις καλά με τα κανάλια, πώς θα τα έχεις καλά με τα συμφέροντα και πώς μια δύσκολη στιγμή θα δώσεις και κάτι για να υφαρπάξεις την ψήφο».
Η συζήτηση έκλεισε με μια αναφορά στη σημασία της περιφερειακής ενημέρωσης, με τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ να εξάρει τον ρόλο των τοπικών μέσων μαζικής ενημέρωσης ως πυλώνα πλουραλισμού και ουσιαστικής αποκέντρωσης απέναντι στη συγκεντρωτική ισχύ των μεγάλων αθηναϊκών ομίλων.
