Για τα παιδικά του χρόνια στην Κωνσταντινούπολη μίλησε ο Αντώνης Καφετζόπουλος επισημαίνοντας ότι ενώ η μετακίνηση προς την Ελλάδα ήταν «δράμα ξεριζωμού» για την οικογένειά του, ο ίδιος ένιωθε «κρυφή χαρά» -όπως χαρακτηριστικά λέει- για το γεγονός ότι θα έφευγε από την Ανατολή και θα πήγαινε πιο κοντά στη Δύση.
Καλεσμένος του Ρένου Χαραλαμπίδη, στην εκπομπή «Με τον Ρένο» στο One Channel, ο ηθοποιός τόνισε ότι δεν νιώθει μίσος για τους Τούρκους, αλλά για τους εθνικιστές όποιας εθνικότητας.
«Πήγα δημοτικό, δίγλωσσο. Μειονοτικό ήταν το σχολείο μου. Κάναμε ως κύρια γλώσσα δύο γλώσσες. Ελληνικά και τούρκικα, ίδιες ώρες. Δεν έχω κανένα μίσος με τους Τούρκους έχω μίσος με τους εθνικιστές ανεξαρτήτως εθνικότητας. Δεν έρχεται στα όνειρά μου η Κωνσταντινούπολη. Εγώ και εκεί γύρω στα δέκα, δώδεκα πριν φύγουμε από την Κωνσταντινούπολη κακήν κακώς είδα μια ταινία με ροκάδες. Ήταν οι Animals, ήταν οι Rolling Stones, σε αυτή την ταινία ήταν ο James Brown και ήθελα αυτό το πράγμα. Ήθελα να πάω προς τη Δύση. Δηλαδή ενώ η οικογένειά μου, γιατί για την οικογένειά μου ήταν ένα δράμα ξεριζωμού, ας πούμε, η μετακόμιση από την Κωνσταντινούπολη στην Ελλάδα, δεν ήταν απλή μετακόμιση, ήταν προσφυγιά κανονική με τη σφραγίδα. Για μένα ήταν κρυφή χαρά. Δεν το ‘λεγα να μη τους στεναχωρήσω, πόσο χαίρομαι που θα φύγουμε από την Ανατολή να πάμε πιο κοντά στη Δύση. Σε ορισμένα πράγματα η Κωνσταντινούπολη ήταν πιο δυτική» τόνισε.
«Ποτέ στη ζωή μου δεν ήμουν θρησκευόμενος»
Ερωτηθείς για τη σχέση του με τον Θεό, ο ηθοποιός επισημαίνει ότι ουδέποτε υπήρξε θρησκευόμενος, ενώ διηγήθηκε μια εμπειρία από την παιδική του ηλικία η οποία υπήρξε καθοριστική για τον ίδιο.
«Ποτέ στη ζωή μου δεν ήμουν θρησκευόμενος. Πήγαινα από μικρός στην Εκκλησία αλλά θυμάμαι μια αποκαλυπτική στιγμή όταν ήμουν 10 ετών μια Μεγάλη Πέμπτη όταν έγινε η περιφορά του Σταυρού στο Ευαγγέλιο για τη Σταύρωση του Χριστού… και τότε συνειδητοποίησα πόσο θεατρικό είναι αυτό το πράγμα… κατάλαβα ότι αυτό αφορά τους ανθρώπους, τους συγκινεί αλλά δεν βρήκα να αφορά εμένα, το βρήκα αναζωογονητικό όπως ένα έργο τέχνης χωρίς κανένα θρησκευτικό αίσθημα» υπογραμμίζει.
«Νιώθω φιλελεύθερος αναρχικός»
Ερωτηθείς πού τοποθετεί τον εαυτό του πολιτικά, ο ηθοποιός δήλωσε ότι αυτό που επιθυμεί είναι να είναι ενεργός πολίτης χωρίς κομματική ταυτότητα, επισημαίνοντας ότι ο ίδιος νιώθει φιλελεύθερος αναρχικός.
«Πολιτικά θέλω να είμαι ενεργός σαν πολίτης, δεν ήθελα να είμαι με τα κόμματα. Νιώθω φιλελεύθερος αναρχικός με την έννοια ότι πιστεύω πάρα πολύ στη Δημοκρατία, θεωρώ ότι είναι η πιο σημαντική επινόηση της ανθρωπότητας ακόμα και από τον τροχό και τη φωτιά, γιατί είναι ένα πλέγμα πραγμάτων, δεν είναι ότι πάμε και ψηφίζουμε κάθε τόσο. Δεν μου αρέσει πολύ η κεντρική εξουσία και προτιμώ την ιδέα της αναρχίας ότι μια ώριμη κοινωνία δεν χρειάζεται κάποιον από πάνω να τη κάνει το νταή, αρκούν οι κανόνες που βάζει στον εαυτό της» ανέφερε, μεταξύ άλλων.
«Όσα αναφέρονται σε ορισμένα δημοσιεύματα ιστοσελίδων για δήθεν συνάντηση του Κωστή Χατζηδάκη, τον Φεβρουάριο του 2014, με κάποιον κ. Κολόμ, o οποίος είχε σχέση με τη λίστα Επστάιν, είναι αποκυήματα φαντασίας» αναφέρει ανακοίνωση που εξέδωσε το γραφείο Τύπου του αντιπροέδρου της κυβέρνησης Κωστή Χατζηδάκη.
Όπως τονίζει η ανακοίνωση «Ο Κωστής Χατζηδάκης ούτε θυμάται τέτοια συνάντηση, ούτε προκύπτει κάτι τέτοιο από την ατζέντα του εκείνης της περιόδου. Επίσης, δεν ήταν καν αρμόδιος το 2014 για τα αεροδρόμια, όπως αναφέρεται στα εν λόγω δημοσιεύματα. Ακόμα, όμως, κι αν θεωρητικά είχε υπάρξει συνάντηση οποιουδήποτε με τον εν λόγω κύριο, εκείνη την περίοδο, ποιο θα μπορούσε να είναι το συμπέρασμα; Το συμπέρασμα είναι ένα βασικά: ότι ορισμένοι έχουν ξεπεράσει κάθε όριο και δεν έχουν κανένα αίσθημα ντροπής γι’ αυτά που γράφουν».
Σημειώνεται ότι σύμφωνα με αρχείο που δημοσιεύτηκε από το Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ, υπάρχει αναφορά σε αλληλογραφία μεταξύ του Ολιβιέ Κολόμ – που υπήρξε σύμβουλος του Σαρκοζί – και του Επστάιν, σε «Έλληνα υπουργό αρμόδιο για την οικονομική ανάπτυξη» με τον οποίο υπήρξε δείπνο και «εντολή για δυο αεροδρόμια», το 2014.
ΩΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΕΖΗΣΕ την απόλυτη μοναξιά. Άνθρωποι πέθαναν στα χέρια του ενώ θα μπορούσαν να είχαν σωθεί. Έκανε πολλές καταγγελίες για την αδιαφορία του κράτους απέναντι στο υγειονομικό προσωπικό που στελεχώνει τα νησιά της άγονης γραμμής. Παραθέτοντας τις ελλείψεις και τις δυσάρεστες συνθήκες εργασίας στη Σέριφο είχε υποβάλει πριν δύο χρόνια ξανά την παραίτησή του. Την ανακάλεσε. Ήλπιζε ότι κάτι θα άλλαζε. Μέχρι τότε πρωτοπόρησε, κάνοντας την πρώτη επιτυχημένη θρομβόλυση στο ιατρείο του νησιού.
Τελικά, για ηθικούς κυρίως λόγους, αποφάσισε να συνεχίσει την πορεία του στην Κύπρο. Η απόφαση του τώρα είναι οριστική. Από την πρώτη στιγμή θα μου πει: «Ζω μια ιστορία σύγχρονης εξορίας». Κάπως έτσι περιγράφει την πολυκύμαντη διαδρομή του, ο γενικός γιατρός Θανάσης Κοντάρης.
Όλα ξεκίνησαν το 2018 όταν, παρασυρόμενος από το ρομαντικό ιδεώδες του «brain gain», επέλεξε να επιστρέψει απ’ τη Σουηδία, στην οποία πληρωνόταν πάρα πολύ καλά. Έκτοτε, έγινε γενικός γιατρός στο άγριο κυκλαδίτικο νησί. Ανταλλάσσοντας τα μοναδικά προνόμια που είχε στο νοσοκομείο της Στοκχόλμης, επέλεξε συνειδητά να έρθει στο μοναχικό πολυϊατρείο της Σερίφου, έχοντας ένα όραμα: να εξυπηρετήσει την παραμελημένη νησιωτική κοινότητα της Ελλάδας και να συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση υπηρεσιών υγείας στις Κυκλάδες. Αφού διορίστηκε στο Πολυδύναμο Περιφερειακό Ιατρείο, για επτά ολόκληρα χρόνια βρέθηκε αντιμέτωπος με αξεπέραστα εμπόδια και άλυτα προβλήματα.
Με τον τουρισμό να ανθεί και τις υποδομές να παραμένουν στάσιμες, η κρίση της υγειονομικής περίθαλψης στο Αιγαίο αποτελεί ένα ακανθώδες θέμα και η προσωπική ιστορία του Θανάση Κοντάρη έρχεται να μας υπενθυμίσει την υποστελέχωση σε νευραλγικές ιατρικές ειδικότητες, αλλά και γιατί το δικαίωμα των πολιτών στην περίθαλψη σε νησιωτικούς προορισμούς παραμένει προβληματικό και επισφαλές.
Να θυμίσουμε ότι τα κέντρα υγείας στα μικρά νησιά συχνά δεν διαθέτουν επαρκή εξοπλισμό ή τεχνολογία (π.χ. διαγνωστικά εργαλεία, Μονάδες Εντατικής Θεραπείας). Σε ορισμένες περιπτώσεις, ασθενείς με σοβαρά προβλήματα αναγκάζονται να μεταφερθούν με πλοίο ή ελικόπτερο σε μεγαλύτερα νοσοκομεία. Επίσης, οι γιατροί δεν έχουν τα κίνητρα προκειμένου να εργαστούν σε απομακρυσμένες περιοχές. Συγκεκριμένα, η μοναδική ιατρική μονάδα που υπάρχει στη Σέριφο, εξυπηρετεί 1.200 κατοίκους όλο τον χρόνο αλλά και έναν καλοκαιρινό πληθυσμό που διογκώνεται κατά 40%. Ωστόσο, στερείται βασικών υποδομών: δεν υπάρχει παιδίατρος, απουσιάζει το πρόγραμμα κατ’ οίκον φροντίδας και συχνά δεν υπάρχει τρόπος να απομακρυνθούν ασθενείς που βρίσκονται σε κρίσιμη κατάσταση όταν η κακοκαιρία δεν το επιτρέπει.
Στη συζήτησή μας, ο Θανάσης Κοντάρης επισημαίνει:
«Βασική παθογένεια του ΕΣΥ αποτελούν οι Κυκλάδες. Όλες οι κυβερνήσεις στρουθοκαμηλίζουν σε ό,τι έχει να κάνει με το δίπτυχο “Υγεία-Κυκλάδες”». Ο ίδιος θεωρεί αποτυχημένα τα κίνητρα που δίνονται στους γιατρούς στις άγονες περιοχές και γι’ αυτό υπογραμμίζει: «Δικαιολογημένα παραμένουν άγονες οι θέσεις ιατρών στις Κυκλάδες. Για 51 θέσεις ιατρών εκδηλώθηκε ενδιαφέρον μόνο για 18 εξ αυτών, στην τελευταία προκήρυξη». Και αναρωτιέται:
«Ποιος σοβαρός επιστήμονας θα μετοικήσει σε ένα νησί, δίχως καμία πρόνοια και πολιτική για την υγεία, για τις νέες οικογένειες και τους ηλικιωμένους;».
Στην ανάρτηση του το 2023 που είχε γίνει viral, είχε θίξει αναλυτικά όλα τα προβλήματα που αντιμετώπιζε. Ανεκπαίδευτοι γιατροί, γραφειοκρατικές αμέλειες και σωματική εξάντληση. Αν και είχε ανακαλέσει την παραίτησή του μετά τις κυβερνητικές υποσχέσεις για ενίσχυση (ένας θερινός γενικός ιατρός και ένας παιδίατρος μερικής απασχόλησης), οι ενέργειες που έγιναν ήταν προσωρινές. Η επιστημονική ανασφάλεια και απομόνωση, η απουσία της κοινωνικής πρόνοιας για τις οικογένειες και τους ηλικιωμένους, καθώς και η απουσία δραστηριοτήτων για τα παιδιά του, ήταν οι λόγοι που συνετέλεσαν στην αναγκαστική φυγή του από το νησί. «Η απόφασή μου πάρθηκε σε συνεννόηση με την οικογένειά μου. Και το έκανα με βαριά καρδιά αφού δεν ήθελα να φύγω από ένα μέρος που λατρεύω. Αναλογιστείτε όμως ότι πρόκειται για ένα νησί που λειτουργεί ως τουριστικό θέρετρο. Ο μεγάλος μου γιος, αντί να παίζει σε παιδική χαρά, μεγάλωνε σχεδόν μέσα στο ιατρείο που εργαζόμουν», αφηγείται.
Τη Σέριφο την αγάπησε. Ως εκ τούτου, θέλησε να αγοράσει ένα σπίτι για να μπορεί να μείνει εκεί με την οικογένειά του. Ωστόσο, όπως υποστηρίζει, ο δήμος δεν μπορούσε πλέον να του προσφέρει το επίδομα σίτισης και στέγασης και ο λόγος ήταν η απόκτηση ιδιόκτητου σπιτιού στο νησί. «Το θεώρησα μεγάλη προσβολή, όχι μόνο σε οικονομικό αλλά σε ηθικό επίπεδο», αναφέρει. Από την άλλη ο δήμος να σημειώσουμε ότι αποφάσισε να αναδιανέμει τα χρήματα του ιατρείου σε άλλους δημόσιους υπαλλήλους ανάμεσα σε αυτούς και σε αστυνομικούς. Και προσθέτει:
«Για την άσχημη κατάσταση της δημόσιας υγείας και τις επισφαλείς υπηρεσίες στις Κυκλάδες η ευθύνη βαραίνει, όχι μόνο το υπουργείο υγείας και την κάθε κυβέρνηση, αλλά και τους δήμους των μικρών νησιών. Οι δήμοι δεν είναι άμοιροι ευθυνών για τη σημερινή κατάσταση στην υγεία και απαιτείται συνεργασία μεταξύ τους και δράση. Γίνονται ανώφελες διακομιδές στο υποστελεχωμένο νοσοκομείο της Σύρου.
«Αφήνω πίσω μου το καλύτερα οργανωμένο μικρό ιατρείο των Κυκλάδων, με ιατρούς και υπόλοιπο προσωπικό υποαμοιβόμενους, που κάνουν τα πάντα για σώσουν ανθρώπινες ζωές κάτω από συνθήκες απομόνωσης».
Ποιος επωφελείται από τις διακομιδές αυτές;
Το κόστος κάθε μιας με το ιδιωτικό -πορτοκαλί- πλωτό ξεπερνά τα 4000-5000 ευρώ. Επίσης, οι κινητές μονάδες ΚΟΜΥ. Ωραία τα βίντεο, μα δυστυχώς δεν αρκούν.
Υπάρχει πρόληψη; Όχι, αφού εδώ δεν μπορούν καν να αντιμετωπίσουν εγκεφαλικά και εμφράγματα. Ξέρετε πόσα εμφράγματα μυοκαρδίου έχουμε στις Κυκλάδες ετησίως; Πόσα από αυτά αντιμετωπίζονται σωστά; Ποια η θνητότητα εμφραγμάτων μυοκαρδίου Κυκλαδιτών σε σχέση με αυτών που ζουν σε αστικές περιοχές; Πόσα περιφερειακά ιατρεία έχουν θρομβόλυση; Σε πόσα περιφερειακά ιατρεία χορηγείται θρομβόλυση σε ασθενείς όταν χρειαστεί; Πόσα εγκεφαλικά; Πόσα λαμβάνουν θρομβόλυση/θρομβεκτομή; Κανένα είναι η απάντηση, με οτιδήποτε αυτό συνεπάγεται για το κόστος που επιβαρύνεται ο ασθενής και η οικογένειά του. Αλλά και σε κόστος του ίδιου του κράτους. Πόσοι ιατροί (αγροτικοί και μη) έχουν εκπαιδευτεί σε ATLS και ALS; Ξέρετε κάτι; Όσοι ιατροί είναι εξαιρετικοί στη δουλειά τους επιστρέφουν στην Ελλάδα, υπογράφοντας συμβάσεις με ιδιωτικά κέντρα. Ελάχιστοι ρομαντικοί επιστρέφουν στο ΕΣΥ».
Στη συνέχεια, περιγράφει ένα από τα τελευταία περιστατικό που κλήθηκε να διαχειριστεί και είναι άκρως ενδεικτικό: «Ήταν βράδυ και χρειάστηκε να αντιμετωπίσω ένα περιστατικό μιας γυναίκας ηλικίας 54 ετών, η οποία είχε κοιλιακό άλγος. Κάλεσα το ΕΚΑΒ και η απάντηση που έλαβα ήταν ότι “Δεν κινείται τίποτα λόγω κακοκαιρίας. Γιατρέ κάντε υπομονή”. Την ίδια στιγμή, επειδή ήταν βράδυ, δεν μπορούσε να προσγειωθεί ελικόπτερο, γιατί το ελικοδρόμιο του νησιού παραμένει προβληματικό. Το επόμενο πρωί, όταν ήρθε τελικά το ελικόπτερο, η γυναίκα εν μέσω πτήσης έπαθε ανακοπή καρδιάς με αποτέλεσμα να χάσει τη ζωή της. Ως γιατρός δεν μπορείς να μην αισθάνεσαι μια τεράστια απογοήτευση».
Με τον τουρισμό να ανθεί και τις υποδομές να παραμένουν στάσιμες, η κρίση της υγειονομικής περίθαλψης στο Αιγαίο αποτελεί ένα ακανθώδες θέμα και η προσωπική ιστορία του Θανάση Κοντάρη έρχεται να μας υπενθυμίσει την υποστελέχωση σε νευραλγικές ιατρικές ειδικότητες αλλά και γιατί το δικαίωμα των πολιτών στην περίθαλψη σε νησιωτικούς προορισμούς παραμένει προβληματικό και επισφαλές. Στο σημείο αυτό αναφέρει: «Είναι απορίας άξιο ότι κανείς ποτέ δεν ρώτησε την άποψη μου για το πώς μπορεί ένα ιατρείο να γίνει πρότυπο. Κανείς δεν με ρώτησε ποια είναι η γνώμη για τα προβλήματα που επικρατούν τόσα χρόνια. Αντιθέτως, με θεωρούσαν δεδομένο». Οι κάτοικοι στο άκουσμα της είδησης ότι αποχωρεί από τη Σέριφο στενοχωρήθηκαν.
Πριν φύγει, ο κ. Κοντάρης μετέτρεψε την κλινική της Σερίφου σε μια πρότυπη μονάδα. Αλλά αυτό το πιστώνει στους ντόπιους και όχι στο κράτος. Από δω και πέρα ποιες σκέψεις κάνει; «Αφήνω πίσω μου το καλύτερα οργανωμένο μικρό ιατρείο των Κυκλάδων, με ιατρούς και υπόλοιπο προσωπικό υποαμοιβόμενους, που κάνουν τα πάντα για σώσουν ανθρώπινες ζωές, κάτω από συνθήκες απομόνωσης. Αφήνω πίσω μου -ύστερα από 7 χρόνια προσπαθειών – μια πρότυπη μονάδα υγείας, για την οργάνωση της οποίας δεν ευθύνεται ο υπουργός, αλλά οι κάτοικοι και επισκέπτες της Σερίφου, όπως και το εξαιρετικό προσωπικό. Ευχαριστώ όσους στάθηκαν αρωγοί και βοήθησαν όλα αυτά τα 7 χρόνια να πιάσουμε το άπιαστο. Πέντε κούτες, τρεις βαλίτσες και φύγαμε», καταλήγει. Τα αποχαιρετιστήρια λόγια του: «Δεν θεωρώ τον εαυτό μου ήρωα, ούτε αναντικατάστατο. Αυτό ωστόσο που με ενοχλεί είναι ότι το σύστημα δεν ακούει ποτέ αυτούς που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή».
Στη διαγραφή του βουλευτή Λέσβου του ΠΑΣΟΚΠαναγιώτη Παρασκευαΐδη προχώρησε η Χαριλάου Τρικούπη.
Όπως φαίνεται η σημερινή του δήλωση περί «συγκυβέρνησης ακόμη και με τη δικτατορία» ώστε να μην μείνει η χώρα ακυβέρνητη, ήταν η σταγόντα που ξεχείλισε το ποτήρι.
«Οι συνεχείς απαράδεκτες δηλώσεις του βουλευτή Λέσβου, κ. Παρασκευαΐδη θολώνουν το πολιτικό και ιδεολογικό μήνυμα του ΠΑΣΟΚ και δεν μπορούν να είναι ανεκτές. Με επιστολή του στον Πρόεδρο της Βουλής, ο Νίκος Ανδρουλάκης γνωστοποιεί οτι ο κ. Παρασκευαΐδης τίθεται εκτός της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής», αναφέρεται στην ανακοίνωση.
Με επιστολή του στον Πρόεδρο της Βουλής, ο Νίκος Ανδρουλάκης γνωστοποίησε οτι ο κ. Παρασκευαΐδης τίθεται εκτός της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής.
Για πολλοστή φορά ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ στη Λέσβο Παναγιώτης Παρασκευαΐδης, ανοίγει θέμα στο ΠΑΣΟΚ με δήλωσή του, αυτή τη φορά μιλώντας για τις πιθανές μετεκλογικές συνεργασίες. Και εκεί που πάει η Χαριλάου Τρικούπη να κλείσει ένα θέμα, έρχεται ο εν λόγω βουλευτής και το… ξανανοίγει!
Μιλώντας το πρωί της Δευτέρας στην εκπομπή «Πρωινή Επισκόπηση» στο κανάλι της Βουλής υποστήριξε ότι το κόμμα θα πρέπει να συνεργαστεί «με τους πάντες, ακόμα και με δικτατορικά καθεστώτα» για να μην μείνει ακυβέρνητη η χώρα, υιοθετώντας πλήρως το αφήγημα περί «ακυβερνησίας» που προωθεί η Νέα Δημοκρατία καθώς και τη θέση του Άδωνι Γεωργιάδη για συνεργασία της Χαριλάου Τρικούπη με το κυβερνών κόμμα.
Παράλληλα, ο κ. Παρασκευαΐδης παραδέχθηκε ότι το ΠΑΣΟΚ αντιμετωπίζει εσωτερικά ζητήματα ωστόσο στοχεύει στην ενότητα, με «άνοιγμα» προς τα αριστερά, ενόψει εκλογών.
«Έχω πει ότι αν κινδυνεύει η Ελλάδα να συνεργαστούμε ακόμα και με το διάβολο. Δεν θα ρίξουμε το σκάφος στα βράχια. Δεν θα αποκλείσουμε κανένα. Χρειάζεται να παρθούν αποφάσεις να εξαντλήσουμε το κάθετι στον κεντροαριστερό χώρο», είπε ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ.
Απαντώντας σε ερώτηση για το αν πρέπει το ΠΑΣΟΚ να συνεργαστεί με την ΝΔ προκειμένου να αποφευχθεί πιθανή ακυβερνησία, ο κ. Παρασκευαΐδης είπε: «Αν είναι να μείνει ακυβέρνητη η Ελλάδα πρέπει να συνεργαστούμε με όλους. Με τους πάντες. Ακόμα και με δικτατορικά καθεστώτα».
Την τελευταία της πνοή σε ηλικία 99 ετών άφησε τη Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ.
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ ήταν κορυφαία Ελληνογαλλίδα βυζαντινολόγος ιστορικός, διεθνούς φήμης για το έργο της στη μελέτη του Βυζαντίου.
Υπήρξε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του τμήματος Ιστορίας (1967) και η πρώτη γυναίκα πρύτανης στην 700χρονη ιστορία του Πανεπιστημίου της Σορβόνης (1976), αναγνωρισμένη ως μία από τις σπουδαιότερες πνευματικές προσωπικότητες.
Παράλληλα, υπήρξε ενεργή σε διεθνείς οργανισμούς και πολιτιστικά ιδρύματα, όπως το Κέντρο Ζορζ Πομπιντού, η UNESCO και το Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών, συμβάλλοντας στον διάλογο μεταξύ ιστορικής γνώσης, πολιτισμού και σύγχρονης κοινωνίας.
Το συγγραφικό της έργο, εκτενές και πολυμεταφρασμένο, παραμένει σημείο αναφοράς όχι μόνο για τη βυζαντινολογία, αλλά και για τη σχέση της Ελλάδας με την Ευρώπη και τη Μεσόγειο. Μέσα από βιβλία όπως το «Από μένα αυτά…» (εκδ. Πατάκη), η Γλύκατζη-Αρβελέρ μοιράστηκε προσωπικές μνήμες για τα παιδικά της χρόνια, την Κατοχή, την Αντίσταση, τη μετανάστευση, τη ζωή στη Γαλλία, τη μητρότητα και τον ρόλο της ως γιαγιά, δίνοντας μια ολοκληρωμένη εικόνα της ζωής και του πνευματικού της αποτυπώματος.
Ποια ήταν η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ
Γεννήθηκε στις 29 Αυγούστου 1926 στην Αθήνα από Μικρασιάτες γονείς. Πατέρας της ήταν ο Νίκος Γλύκατζης, Μικρασιάτης έμπορος και επιστάτης των κτημάτων της οικογενείας της μητέρας της, Καλλιρόης, το γένος Ψαλτίδη, η οποία προερχόταν από εύπορη οικογένεια της Προύσας.
Αποφοίτησε από το Δ΄ Γυμνάσιο Αθηνών και σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
Στην Κατοχή εντάχθηκε στην ΕΠΟΝ και ήταν η υπεύθυνη μαθητριών του Παγκρατίου, υπό την καθοδήγηση του Χρήστου Πασαλάρη. Κατά τα Δεκεμβριανά,ακολούθησε τον ΕΛΑΣ Αθηνών, στην υποχώρηση του από την Αττική και επέστρεψε στον Βύρωνα μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας.
Την περίοδο του 1950, ενώ ήταν φοιτήτρια του πανεπιστημίου, εργάστηκε ως γνώστρια της γαλλικής γλώσσας στον κύκλο της βασίλισσας Φρειδερίκης. Μετά την αποφοίτησή της από τη Φιλοσοφική Σχολή του ΕΚΠΑ εργάστηκε ως ερευνήτρια στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών (1949-1953).
Εγκαταστάθηκε στο Παρίσι το 1953 για να συνεχίσει τις σπουδές της. Δύο χρόνια μετά την άφιξή της, διορίσθηκε στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (Γαλλία) (CNRS) και το 1964 έγινε διευθύντρια σπουδών του Κέντρου και το 1967 καθηγήτρια στη Σορβόννη.
Το 1966 έλαβε το δίπλωμα doctorat ès lettres, με τη μελέτη της για το Βυζάντιο και τη θάλασσα, που εκδόθηκε από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις της Γαλλίας (Byzance et la mer, Παρίσι: Presses universitaires de France). Διετέλεσε Διευθύντρια του Κέντρου Ιστορίας και Πολιτισμού του Βυζαντίου και της Χριστιανικής Αρχαιολογίας, έγινε Αντιπρύτανις (1970-1973) και το 1976, Πρύτανις στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης (Paris I). Είναι η πρώτη γυναίκα Πρύτανης στην ιστορία των 700 χρόνων του Πανεπιστημίου της Σορβόννης αλλά και η πρώτη γυναίκα παγκοσμίως που είχε τέτοια θέση σε διεθνώς αναγνωρισμένο πανεπιστήμιο.
Εκεί γνώρισε τον σύζυγό της, τον Ζακ Αρβελέρ (1918–2010), που ήταν αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού της Γαλλίας και ο οποίος καταγόταν από μεγαλοαστική οικογένεια του Παρισιού. Με τονΖακ Αρβελέρ απέκτησε μία κόρη, την Μαρί-Ελέν.
Αξιώματα και βραβεύσεις
Ήταν Επίτιμη Διδάκτωρ του Αμερικανικού Πανεπιστημίου των Παρισίων (1989), του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, καθώς και των Πανεπιστημίων του Λονδίνου, του Βελιγραδίου, των Αθηνών, της Λίμα, του Νιου Μπράνσγουικ (Καναδάς), της Χάιφα, της Νέας Υόρκης, της Θεσσαλονίκης, του Φραίμπουργκ (Ελβετία), κ.α..
Υπήρξε τιμητικό μέλος των Ακαδημιών των Αθηνών, του Βερολίνου, της Βουλγαρίας, καθώς και της Βρετανικής Ακαδημίας. Επίσης, είναι μέλος και συνεργάτιδα της Βασιλικής Ακαδημίας των Επιστημών, των Γραμμάτων και των Τεχνών του Βελγίου.
Έχει λάβει τις εξής τιμητικές διακρίσεις από τη Γαλλική Δημοκρατία:
Ταξιάρχης της Λεγεώνας της Τιμής
Μεγαλόσταυρος του Εθνικού Τάγματος της Τιμής
Διοικητής της Τάξης των Ακαδημαϊκών Φοινίκων
Ταξιάρχης των Τεχνών και των Γραμμάτων
Ακόμη έχει λάβει τις εξής διακρίσεις: Ταξιάρχης της Λεγεώνας της Τιμής (Ελλάδα), Επίτιμη Πολίτης (Γαλλία), Υψηλότατη Ταξιάρχης (Μεξικό), Ταξιάρχης της Εθνικής Ταξιαρχίας (Λουξεμβούργο), Υψηλότερη Ταξιάρχης της Ταξιαρχίας των Τιμών (Αυστρία), Ταξιάρχης της Βασιλικής Ταξιαρχίας της Δανίας, Ταξιάρχης των Επιστημών, της Παιδείας και της Τέχνης (Πορτογαλία), Ταξιάρχης της Ταξιαρχίας της Τιμής (Ιταλία), τιμητικό μετάλλιο από τη Πολωνική Ακαδημία Επιστημών και Ασημένιο Μετάλλιο του Ολυμπιακού Τάγματος από τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή.
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ ήταν μία από τις πλέον εξέχουσες πανεπιστημιακές προσωπικότητες, ιδιαίτερα στη βυζαντινολογία, με πολύ μεγάλο αριθμό σχετικών διαλέξεων και ομιλιών εντός και εκτός Ελλάδας.
Παρακολουθήσαμε την Κυριακή 15/2 την τελευταία παράσταση του θεατρικού έργου του Μάρτιν ΜακΝτόνα«Μοναξιά στην Άγρια Δύση» στην αίθουσα τέχνης Youca, με την οποία ολοκληρώθηκε η πρώτη εμφάνιση της νεοσύστατης ομάδας «Κοινό Σημείο», η οποία κατά κοινή ομολογία αγκαλιάστηκε θερμά από το χανιώτικο κοινό. Η εμφάνιση και η δημιουργία μιας ακόμα ομάδας αποτελεί κέρδος για μια πόλη που πραγματικά διψά για το καλό θέατρο.
Έχουμε γράψει και παλιότερα από αυτή τη θέση για την αναγέννηση του χανιώτικου θεάτρου, η οποία δεν αποτελεί ένα πρόσκαιρο φαινόμενο αλλά αποδεικνύεται ότι έχει βάθος, συνέχεια και, κυρίως, συνέπεια. Παράλληλα δημιουργείται ένα είδος ανατροφοδότησης και επικοινωνίας μεταξύ των θεατρικών ομάδων και των σχολών που υπάρχουν, βαθαίνει η επικοινωνία μεταξύ των ηθοποιών και των σκηνοθετών, και όλα αυτά βάζουν την πίεση στο ΔΗΠΕΘΕΚ να αναλάβει τις δικές του ευθύνες για την ανάπτυξη και το ρίζωμα της θεατρικής παιδείας στον τόπο μας. Τέλος, η δημιουργία νέων ομάδων, που ενισχύει τόσο την πολυφωνία όσο και την πολυχρωμία των θεατρικών φωνών, βοηθά καθοριστικά ώστε να ανοίγονται οι δυνατότητες κάθε δημιουργού να παρουσιάσει το όραμά του. Οι επιλογές έργων, που είτε παρουσιάζονται για πρώτη φορά πανελλαδικά είτε έχουν πολλές απόπειρες προσέγγισης στο πρόσφατο παρελθόν, και δίπλα τους οι εκφράσεις της σύγχρονης ελληνικής θεατρικής γραφής, δημιουργούν ένα εντυπωσιακό σύνολο που αξίζει να μελετηθεί και να καταγραφεί από τους ειδικούς του χώρου.
Αλλά νομίζω πως είναι η ώρα να μιλήσουμε για το ίδιο το έργο. Η «Μοναξιά στην Άγρια Δύση» αποτελεί ένα έργο με αρκετές θεατρικές προσεγγίσεις, κάποιες από τις οποίες έχουν αναρτηθεί και στο YouTube. Με ένα πρόχειρο ψάξιμο στο αχανές διαδίκτυο εντοπίζει κανείς απόπειρες προσέγγισης του έργου σε σκηνοθεσία του Βλαδίμηρου Κυριακίδη (Νέο Ελληνικό Θέατρο Γιώργου Αρμένη – Κεντρική Σκηνή, 2011), σε σκηνοθεσία του Πέτρου Ζούλια (Θέατρο Επί Κολωνώ, 2013), σε σκηνοθεσία της Πέμης Ζούνη (Θέατρο FAUST, 2014-2015), σε σκηνοθεσία του Γιώργου Κωνσταντινίδη (Μικρό Θέατρο Μονής Λαζαριστών, 2024 – ως διπλωματική εργασία) και σε σκηνοθεσία του Κώστα Δελακούρα (Θέατρο Βαφείο – Λάκης Καραλής & περιοδεία, 2025).
Το έργο διαδραματίζεται σε ένα απομονωμένο χωριό της δυτικής Ιρλανδίας, όπου δύο αδέλφια, ο Κόλμαν και ο Βαλέν Κόννορ, ζουν μαζί σε ένα μικρό σπίτι μετά τον θάνατο του πατέρα τους. Η σχέση τους είναι εκρηκτική, γεμάτη βία (σωματική και λεκτική), μαύρο χιούμορ και βαθιά μοναξιά – χαρακτηριστικά του ύφους του ΜακΝτόνα.
Η επιλογή του συγκεκριμένου έργου αποτελεί πρώτης τάξεως ευκαιρία για τη συνοχή μιας νέας θεατρικής ομάδας και προσφέρει στο κοινό ένα βατό, αλλά όχι πρόχειρο έργο. Διαθέτει επίκαιρες, αν όχι διαχρονικές προεκτάσεις, ανεξαρτήτως τόπου και ταυτοτικών στοιχείων, με σαφή κοινωνικά, ηθικά και πολιτισμικά νοήματα. Το έργο συνδυάζει διακριτικό χιούμορ με το απαραίτητο δράμα, θίγει την καθημερινή αλλοτρίωση και δείχνει την αδυναμία της θρησκείας, του Καθολικισμού και άλλων θεσμών να δώσουν λύσεις και όραμα. Παράλληλα φωτίζει την υποκρισία που κρύβουν οι οικογενειακές σχέσεις. Η ωμή βία και το γκροτέσκο χιούμορ λειτουργούν ως εργαλεία που αποκαλύπτουν τα βαθύτερα τραύματα και τις ψευδαισθήσεις των ηρώων, ενώ η παρουσία του ιερέα υπογραμμίζει την κενότητα των θεσμών μπροστά στην ανθρώπινη απομόνωση και την αυτοκαταστροφή.
Η σύγχρονη, ρέουσα γλώσσα της ελληνικής μετάφρασης του Ερρίκου Μπελιέ δίνει στους ηθοποιούς την ελευθερία να παίξουν με φυσικότητα και ρυθμό, μετατρέποντας τις βίαιες ανταλλαγές σε κάτι οικείο και καθημερινό, σαν να ακούς γείτονες να τσακώνονται πίσω από ανοιχτό παράθυρο. Αντίστοιχα, την ίδια αίσθηση οικειότητας προσφέρουν το λιτό σκηνικό μέρος του έργου σε τρία επίπεδα, το σαλόνι της κεντρικής οικίας με το πλέγμα μπροστά που σηματοδοτεί την φυλακή ή το κλουβί που είναι εγκλωβισμένα τα πρόσωπα του έργου, αλλά και της ιρλανδικής κοινωνίας, με το πατάρι όπου τα αδέρφια φυλάνε όλα τα μυστικά της ζωής και των εγκλημάτων τους, καθώς και ο εξωτερικός χώρος.
Στην παράσταση αυτή, οι ηθοποιοί δίνουν σάρκα και οστά στους ήρωες με τρόπο που σε καθηλώνει. Ο Φώτης Κοτρώτσος, ως ο ένας από τα δύο αδέλφια, φέρνει μια εκρηκτική ενέργεια και ξαφνικές εκρήξεις γέλιου που μετατρέπονται σε ουρλιαχτό – η χημεία του με τον Χρήστο Ραχιώτη είναι σαν δύο άντρες παγιδευμένοι στην ίδια φυλακή, που δεν μπορούν ούτε να χωρίσουν ούτε να συμφιλιωθούν. Η Ρίτα Μαρτσάκη, στο ρόλο της Γκερλήν, προσθέτει μια τρυφερή, ευάλωτη νότα μέσα στην ωμότητα ή, αν θέλετε, στην τοξική αρρενοπώτητα, με ματιές γεμάτες λαχτάρα και φωνή που σπάει όταν η αθωότητά και τα όνειρα της συγκρούονται με την πραγματικότητα. Και ο Κώστας Μαρκάτος, στον ρόλο του πάτερ Γουέλς, δίνει μια ερμηνεία γεμάτη εσωτερική σύγκρουση: ένας ιερέας που πίνει για να ξεφύγει από την ίδια του την ανικανότητα να βοηθήσει, με χέρια που τρέμουν και λόγια που πνίγονται – μια παρουσία που σε κάνει να νιώθεις το βάρος της αποτυχίας και της κενότητας των θεσμών. Μαζί, οι τέσσερις ηθοποιοί μετατρέπουν την παράσταση σε κάτι ζωντανό, επώδυνο και αστείο ταυτόχρονα, που μένει μέσα σου και μετά το φινάλε.
Με λίγα λόγια, η ομάδα «Κοινό Σημείο» παρουσίασε την «Μοναξιά στην Άγρια Δύση» ως καθρέφτη της καθημερινής απομόνωσης, της οικογενειακής υποκρισίας και της αδυναμίας των θεσμών να γεφυρώσουν το χάσμα ανάμεσα στους ανθρώπους. Με σκηνική συνέπεια και φρέσκια ματιά, η παράσταση μετατρέπει την ωμή βία και το μαύρο χιούμορ σε εργαλεία που φωτίζουν την αόρατη μοναξιά γύρω μας, αφήνοντας το κοινό να αναλογιστεί τον δικό του χώρο και τις δικές του ευθύνες μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο πλέγματα, τείχη και αποστάσεις. Μια αξιόλογη πρώτη δουλειά που ενισχύει την πολυφωνία του χανιώτικου θεάτρου και μας κάνει να περιμένουμε με ανυπομονησία τη συνέχεια.
Αρκετές καταγγελίες και παράπονα από αγανακτισμένους οδηγούς οχημάτων καταφθάνουν στην Ένωση Προστασίας Καταναλωτών Κρήτης, σχετικά με φθορές στα ελαστικά των αυτοκινήτων τους λόγω πολλαπλών λακκούβων στο οδικό δίκτυο του Δήμου των Χανίων, ζητώντας ενημέρωση και προστασία.
Η Ένωση Προστασίας Καταναλωτών Κρήτης ενημερώνει τους θιγόμενους πολίτες, των οποίων τα οχήματα έχουν υποστεί υλικές ζημιές στα ελαστικά, να ακολουθήσουν συγκεκριμένα βήματα για να διεκδικήσουν αποζημίωση. Σύμφωνα με τον Αστικό Κώδικα, “όποιος ζημιώνει τον άλλο, οφείλει να τον αποζημιώσει”.
Οδηγίες προς τους πολίτες καταναλωτές
Τα βήματα που οφείλετε να ακολουθήσετε όταν το όχημα σας πάθει ζημιά είναι τέσσερα:
Πρώτο βήμα
Καλέστε αμέσως την τροχαία. Είναι απαραίτητη η επίσημη καταγραφή του συμβάντος και του σημείου της λακκούβας.
Βήμα δεύτερο
Φωτογραφίστε τη ζημιά. Βγάλτε φωτογραφίες της λακκούβας (σε σχέση με τον δρόμο) και της ζημιάς στο όχημα σας.
Βήμα τρίτο
Τιμολόγιο-αποδείξεις. Κρατήστε τις αποδείξεις από το συνεργείο ή το κατάστημα ελαστικών για την αποκατάσταση της βλάβης.
Βήμα τέταρτο
Υποβολή αίτησης με πλήρη στοιχεία επικοινωνίας. Καταθέστε την αίτηση αποζημίωσης στο Κεντρικό Πρωτόκολλο του Δήμου Χανίων (Κυδωνίας 29). Στείλετε κοινοποίηση της αιτήσεώς σας στην Ένωση Προστασίας Καταναλωτών Κρήτης (Πλατ. 1866 σε.2) ή μέσω email στο epkxan@gmail.com.
Σημείωση: Η αίτησή σας να είναι υπογεγραμμένη, να φέρει το γνήσιο της υπογραφής σας, καθώς και κάθε στοιχείο επικοινωνίας μαζί σας (τηλέφωνο, email).
Για περισσότερη ενημέρωση, στήριξη και καθοδήγηση, επικοινωνείτε με το τηλέφωνο 2821092306 εργάσιμες ημέρες και ώρες λειτουργίας από τις 9 έως τις 12.
Η Πρόεδρος της Ένωσης Προστασίας Καταναλωτών Κρήτης, Ιωάννα Μελακη.
Η Μαρία Μαράκη, κόρη του Θρασύβουλου Καλαφατάκη, μεταφέρει στον εγγονό της Γιάγκο τις αναμνήσεις μιας οικογένειας που σημαδεύτηκε από το κίνημα κατά του Μεταξά, τις φυλακές της Ακροναυπλίας και την εκτέλεση 200 κομουνιστών την Πρωτομαγιά του 1944.
Τον Απρίλιο του 2016, σε ένα σπίτι στον Πλατανιά Χανίων, μέσα στα πλαίσια δράσης του Γυμνασίου Πλατανιά, η γιαγιά Μαρία κάθισε απέναντι από τον εγγονό της Γιάγκο Μαράκη και άρχισε να αφηγείται. Το αντικείμενο της αφήγησης δεν ήταν ένα παραμύθι. Ήταν η ιστορία του πατέρα της, Θρασύβουλου Καλαφατάκη — κινηματία κατά της δικτατορίας Μεταξά, μέλους του ΚΚΕ, φυλακισμένου επί έξι χρόνια και ενός εκ των 200 κομουνιστών που εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς ναζί στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944. Σήμερα, το όνομα του Θρασύβουλου Καλαφατάκη ξαναήρθε στην επικαιρότητα αφού σύμφωνα με το ΚΚΕ, είναι μέσα στα πρόσωπα που αναγνωρίστηκαν από το φωτογραφικό υλικό που ήρθε στη δημοσιότητα από την Καισαριανή. Μέσα από τα λόγια της διασχίζουμε νοητά μια ολόκληρη εποχή: το κίνημα του 1938 στα Χανιά, την Κατοχή, τον Εμφύλιο, τον φόβο, το κυνήγι, αλλά και την αλληλεγγύη ανθρώπων που στάθηκαν δίπλα στην οικογένεια ανεξαρτήτως πολιτικής τοποθέτησης.
«Στον Πλατανιά θα περιπατείτε με ψηλά το κεφάλι»
«Όταν πιάσανε τον πατέρα μου εγώ ήμουνα 2 χρονών, δεν τον γνώρισα καθόλου», λέει η Μαρία Μαράκη, το γένος Καλαφατάκη. Γεννημένη το 1936, τον πατέρα της τον γνώρισε μόνο μέσα από τις αφηγήσεις της γιαγιάς της — μιας γυναίκας με καταγωγή από τη Σμύρνη που μεγάλωσε τα εγγόνια της με αυστηρότητα και αξιοπρέπεια. «Μας ανέθρεψε πολύ καλά, γιατί πάντα μας έλεγε: Στον Πλατανιά θα περιπατείτε με ψηλά το κεφάλι», θυμάται.
Η γιαγιά κρατούσε τον στάβλο γεμάτο αγελάδες. Ο Θρασύβουλος, όταν ήταν ακόμα κρυμμένος στο βουνό πριν τη σύλληψή του, κατέβαινε τη νύχτα, της έφερνε τροφές, έπαιρνε φαγητό και εξαφανιζόταν. Κρυβόταν σε μια σπηλιά στον Πάνω Πλατανιά, γνωστή ως «Ανθρωπότρυπα», όπου σύμφωνα με τη Μαρία «είναι γραμμένο και το όνομά του, και πολλών αντάρτων που ήταν εκεί».
Το κίνημα του 1938
Ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης είχε αποφοιτήσει από το πρώτο Γυμνάσιο Χανίων και εκεί, σύμφωνα με την κόρη του, «έγινε αριστερός και δεν ήθελε να αλλάξει ποτέ». Συμμετείχε σε κίνημα κατά του Μεταξά μαζί με άλλους Χανιώτες — τον Κτιστάκη, τον Μαριακάκη, τον Κορνάρο. Ο Πλατανιάς, η Αγιά Μαρίνα και το Γεράνι ήταν τότε κατά κύριο λόγο αριστερές κοινότητες.
Η αφήγηση κορυφώνεται στο επεισόδιο της στρατώνας: «Πήγαν στη στρατώνα να κάνουν διαδηλώσεις κατά του Μεταξά, και αυτοί βάλανε το κανόνι και πολεμούσαν να τους σκοτώσουν. Ο πατέρας μου ήταν τόσο δυνατός που ανέβηκε επάνω στο κανόνι και γύρισε τη μπούκα του κανονιού προς τη θάλασσα», αφηγείται η Μαρία. «Έτσι φώναζε στους ανθρώπους: φύγετε γιατί θα μας σκοτώσουν. Κι έτσι γλίτωσε κι αυτός κι οι Πλατανιανοί όλοι κι οι υπόλοιποι Κρητικοί». Στην ίδια εξέγερση, ο Θρασύβουλος «έκαψε και μια σημαία» στα Χανιά.
Η σύλληψη, η δήλωση μετανοίας και η άρνηση
Η σύλληψη ήρθε μετά από καταγγελία. Ο ενωμοτάρχης του Πλατανιά, που γνώριζε τις κινήσεις του, «ήξερε τα πάντα αλλά έλεγε ότι ποτέ δε θα προδώσω το Θρασύβουλο, όσα χρόνια είμαι στον Πλατανιά». Ωστόσο, κάποιος συγχωριανός — η Μαρία δεν αποκαλύπτει το όνομα — τον είδε και ειδοποίησε την ασφάλεια Χανίων.
Ο ενωμοτάρχης πήρε τη σύζυγο του Θρασύβουλου και πήγαν στη φυλακή να τον πείσουν να υπογράψει δήλωση — να απαρνηθεί το ΚΚΕ. Η απάντηση ήταν σταθερή: «Δεν έκανα τίποτα, δε σκότωσα, δεν έκλεψα, είμαι επαγγελματίας». Ο Θρασύβουλος είχε περιουσία — στάβλο, μαγαζί στα Χανιά απέναντι από το δημαρχείο, γαλακτοκομείο. «Για το κόμμα δεν υπογράφω, γιατί θέλω τη πρόοδο του κόσμου και να ζήσουν ελεύθεροι οι άνθρωποι, να δουλεύουμε και να ζούμε», ήταν η θέση του. Ακόμα και μέσα στη φυλακή, έλεγε: «Πότε θα πάω στον Πλατανιά για να ζευγαρίζω τα Πλατανιανά χωράφια».
Ακροναυπλία, Αβέρωφ, Λάρισα: Η Οδύσσεια των φυλακών
Η πορεία προς τον θάνατο πέρασε από πολλούς σταθμούς. Από τη Σούδα — όπου, κατά την αφήγηση, «άνοιξε τα χέρια του πλατιά και πέταξε τους δύο αστυνομικούς στη θάλασσα» — μεταφέρθηκε στις φυλακές Αθηνών, Λάρισας, Αβέρωφ και τελικά στην Ακροναυπλία. Εκεί, οι κρατούμενοι κομουνιστές παραδόθηκαν από τις ελληνικές αρχές στους Γερμανούς.
Οι συνθήκες ήταν εφιαλτικές. «Τους βάζανε καλαμάκια στα νύχια μέσα και τα ανάβανε φωτιά και τα σουβλίζανε στα χέρια τους μες στη φυλακή», αφηγείται η Μαρία. Κι όμως ο Θρασύβουλος κρατούσε το ηθικό ψηλά με χιούμορ: «Σας έψησα σήμερα φακή αλλά έχει και κιμά», έλεγε στους συγκρατούμενούς του — και ο «κιμάς» ήταν μαμούνια. Ήταν, λέει η κόρη του, «αστείος, πάρα πολύ», και τα βράδια καθόταν σε σκαμνάκι στη μέση και αφηγούνταν ιστορίες.
Η νύχτα πριν την Πρωτομαγιά: «Θα μετρούν κεφαλές»
Η εκτέλεση αποφασίστηκε ως αντίποινα: αντάρτες είχαν σκοτώσει έναν ανώτερο Γερμανό αξιωματικό και δύο ακόμη στρατιωτικούς. Οι Γερμανοί διέταξαν εκτέλεση 200 κρατουμένων. Το βράδυ της παραμονής, μπήκαν στα κελιά και «διάλεγαν τους καλύτερους, τους πιο δυνατούς».
Ο Θρασύβουλος κατάλαβε. Το πρωί, είπε στον νεαρό συγκρατούμενό του Θανάση Γκουρεμέτζα, τότε 20 ετών: «Ξέρεις τι θα κάνουνε; Θα μετρούν κεφαλές. Είσαι μικρός, προσπάθησε να φύγεις». Και πρόσθεσε: «Επειδή έχω δυο κορίτσια, καμιά φορά αν θέλεις, να πάρεις τη μια κοπελιά». Δεν γνώριζε ότι τα αδέλφια του είχαν ήδη σκοτωθεί.
Στην ίδια φυλακή βρισκόταν και ο Ναπολέων Σουκατζίδης, διερμηνέας, ο οποίος — σύμφωνα με την αφήγηση — του πρότειναν να εξαιρεθεί. Η απάντησή του: «Αν σκοτώσουν 199 να φύγω, αν είναι να μπει άλλος στο πόδι μου, δεν το δέχομαι». Εκτελέστηκε κι αυτός.
Η κλιματική αλλαγή έχει αποδειχτεί ότι είναι πια, μια μόνιμη κατάσταση με πολύ επώδυνες επιπτώσεις σε ότι αφορά τις βροχοπτώσεις ειδικά για τις Μεσογειακές περιοχές. Το φαινόμενο αυτό των πολύ μειβμένων βροχοπτώσεων, αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα και με σύνεση, τα αρνητικά του αποτελέσματα θα είναι σε λίγο καιρό μη αναστρέψιμα και η Αφρικανοποίηση και του νησιού της Κρήτης θα είναι πια, ‘’ προ των πυλών’’!
Η άνυδρη γη
Η Κρήτη αναφορικά με τη γεωγραφική της θέση αποτελεί το κοντινότερο νησί του Ευρωπαϊκού χώρου στην Αφρική και επομένως φαινομενικά τουλάχιστον, ανήκει στην Υπερσαχάρια περιοχή. Όντως, βρισκόμενη μόνο 290 περίπου χιλιόμετρα από τα βορειότερα όρια της Σαχάρας δεν απέχει και πολύ κλιματικά από αυτή. Βέβαια στην ίδια και μάλιστα σε στενότερη κλιματική σχέση βρίσκεται η έτερη Μεγαλόννησος , η Κύπρος , τμήμα της οποίας απέχει ακόμη λιγότερο από την Ανατολική Σαχάρα, στα ανατολικά του Καϊρου. Η μεγάλη διαφοροποίηση της γης των δύο Μεγαλονήσων από την Αφρικανική γη, είναι τα ψηλά τους βουνά και βέβαια οι βροχές που πέφτουν σε αυτές , ως σήμερα τουλάχιστον, σε αντίθεση με την άνυδρη γη της Σαχάρας. Διερευνώντας τις ετήσιες βροχοπτώσεις τόσο στις δυο Μεγαλονήσους όσο και στην Υπερσαχάρια περιοχή , βρίσκομε από την στατιστική επεξεργασία των βροχομετρικών μετρήσεων, τα παρακάτω : Η Κρήτη δέχεται ετήσιο ύψος βροχοπτώσεων από 1.250 χιλιοστά στις ορεινές περιοχές και ως τα 500 χιλιοστά στις πεδινές περιοχές. Η Κύπρος αντίστοιχα δέχεται 800 χιλιοστά στις ορεινές της περιοχές και 300 χιλιοστά στις πεδινές της περιοχές. Όμοια, η Υπερσαχάρια ζώνη δέχεται ετησίως , μόλις 50 ή και ολιγότερα χιλιοστά βροχής. Αυτή δυστυχώς είναι η μοίρα των ερήμων!
Η ερημοποίηση
Όμως δυστυχώς τις τελευταίες δεκαετίες, και μάλιστα πολύ περισσότερο την τελευταία δεκαετία, λόγω των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, τα δεδομένα για το ύψος των ετήσιων βροχοπτώσεων σε ολόκληρο τον Ευρωπαϊκό Νότο έχουν μεταβληθεί δραματικά. Για τις δύο Μεγαλονήσους τα ποσοστά έχουν μειωθεί τουλάχιστον κατά 40% , δηλαδή από 800 χιλιοστά στα ορεινά έως 300 ετησίως στα πεδινά για την Κρήτη και από 500 έως 200 χιλιοστά τα αντίστοιχα για την Κύπρο. Είναι ολοφάνερο δηλαδή ότι οδηγούμαστε σε μια επικίνδυνη κατάσταση ανυδρίας και επομένως ερημοποίησης αν δεν προχωρήσει η πολιτεία σε πολύ τολμηρά μέτρα..
Η Κύπρος
Η Κύπρος έτσι κι αλλιώς λόγω της γεωγραφικής της θέσης στο κλείσιμο της Μεσογειακής λεκάνης ως προς τις μετεωρολογικές της συνθήκες, διαθέτει τα χαρακτηριστικά μιας περίκλειστης ζώνης, όπου δεν ευνοείται από μεταφορές μεγάλων ποσοτήτων ωκεάνειων αέριων μαζών με υψηλό ποσοστό κορεσμού σε υδρατμούς. Και αυτό έχει σαν αποτέλεσμα τα ιδιαίτερα χαμηλά ποσοστά βροχοπτώσεων. Εν τούτοις έχει αντιμετωπίσει το πρόβλημα της έλλειψης νερού, με μεθοδικό και απόλυτα επιστημονικό τρόπο ως προς τη διαχείρησής τους. Καταρχήν ήδη μετράει κατασκευασμένα 100 φράγματα και εξωποτάμιες λιμνοδεξαμενές συνολικής χωρητικότητας 330 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων νερού. Τα μεγαλύτερα απο αυτά είναι εκείνα του Κούρη , του Ασπρόκρεμμου του Ευρέτου, του Καναβιού και του Καλαβασού χωρητικότητας 115, 52, 24, 18 και 17 εκατομ. κυβικών μέτρων αντίστοιχα. Από αυτά τα φράγματα, τα 56 είναι εγγεγραμμένα στον κατάλογο της Διεθνούς επιτροπής μεγάλων φραγμάτων (ICOLD). Επιπλέον η κατασκευή του τεράστιου έργου του Νότιου αγωγού ο οποίος έχει μήκος 110 χιλιόμετρα και με διάμετρο 1,4 μέτρων διατρέχοντας ολόκληρη την νότια ζώνη του νησιού ενοποιεί τις ποσότητες του νερού όλων των φραγμάτων, επιτυγχάνοντας την ενιαία διαχείριση του νερού όλης της Μεγαλονήσου. Εξαιτίας της μεγάλης ανομβρίας των τελευταίων δεκαετιών, έχουν κατασκευαστεί και 5 μονάδες αφαλάτωσης θαλασσινού νερού ( Δεκέλειας, Λεμεσού, Βασιλικού, Λάρνακας και Πάφου) με δυναμικότητα 60.000 κυβικά μέτρα νερού την ημέρα για την κάθε μία από αυτές.
Η Κρήτη
Η κατάσταση στην Κρήτη από πλευράς διαχείρησης των επιφανειακών και των υπόγειων νερών της, διαθέτει τα παρακάτω κύρια χαρακτηριστικά:
– Υπάρχουν αρκετές μεγάλες πηγές κύρια στη Δυτική Κρήτη με παροχές πολλών εκατομμυρίων κυβικών μέτρων νερού ετησίως για την κάθε μιά από αυτές, όπως των Μεσκλών, του Κουφού, της Αγιάς, του Στύλου, των Αρμένων Χανίων,του Ζουρμπου, της Λίμνης Κουρνά, της Αργυρούπολης,του Σπηλίου,της Λίγκρες, του Κουρταλιώτη και του Αγίου Νικολάου, του Ζαρού, του Ψυχρού,Καλαμαύκας , όπως επίσης και πολλές άλλες μικρότερες.
– Υπάρχουν μερικές χιλιάδες γεωτρήσεις των Δήμων του νησιού αλλά και ιδιωτικές οι οποίες επίσης εκμεταλεύονται πολλές δεκάδες εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού ετησίως.
– Υπάρχουν επίσης 6 παραθαλάσσιες πηγές υφάλμυρουνερού με περιοδική εποχιακή κυμαινόμενη αλατότητα ( από 300 ppm ιόντων χλωρίου έως και 5.000 ppm , όταν το θαλασσινό νερό στις παραλίες της Κρήτης έχει αλατότητα γύρω στις 23.000 ppm). Οι πηγές αυτές είναι οι εξής: Κοιλιάρη ποταμού,Γεωργιούπολη δυτικά, Γεωργιούπολη Αλμυρός, Γεωργιούπολη περαστικός, Αλμυρού Ηρακλείου, πηγές Μαλαύρας Λασιθίου. Η παροχή τους είναι πολλές δεκάδες ή και εκατοντάδες εκατομμύρια κυβικά μέτρα για την κάθε μία από αυτές.
– Υπάρχει επίσης η πολύ μεγάλη παράκτια – υποθαλάσσια πηγή στο Μπαλί Ρεθύμνου, εντελώς ανεξερεύνητη, με εκτιμώμενη παροχή των πολλών δεκάδων εκατομ. κυβικών μέτρων.
– Έχουν κατασκευαστεί επίσης 6 φράγματα : του Βαρσαμιώτη, των Ποταμών Αμαρίου, της Φανερωμένης, της Πλακιώτισσας, του Αποσελέμη και των Πραμιανών , με χωρητικότητες 6, 18, 20, 19, 15, 15 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων νερού αντίστοιχα. Ακιόμη, είναι προγραμματισμένο για κατασκευή και ένα 7ο στον Πλατύ ποταμό του Ρεθύμνου, καθώς και δύο λιμνοδεξαμενές, του Γερακαρίου και των Ελενών Αμαρίου.
Επίσης έχουν κατασκευαστεί 15 εξωποτάμιες λιμνοδεξαμενές( Χρυσοσκαλίτισσα, Αγίων Θεοδώρων, Αρκαδίου, Βυζαρίου, Ανωγείων, Ινίου, Σκινιά, Αμουργελών, Δαμανίων, Παρτίρων, Αρμανωγείων, Καραβάδω, Χαλαυριανού ποταμού, Αγ. Γεωργίου Οροπεδίου και Χαυγά) από τις οποίες όμως μερικές δεν λειτουργούν λόγω αστοχιών στην κατασκευή τους ( Αγίων Θεοδώρων, Αρκαδίου, Βυζαρίου και άλλων)
—Υπάρχουν επίσης τουλάχιστον 20 χείμαρροι σε όλο το νησί, καθότι όλα τα ποτάμια της Κρήτης είναι χείμαρροι, οι οποίοι συγκεντρώνουν τις χειμερινές περιόδους , ποσότητες νερού της τάξης των μερικών ή και δεκάδων εκατομμυρίων κυβικών μέτρων ο κάθε ένας τους και οι οποίες ποσότητες καταλήγουν στη θάλασσα.
– Και τέλος, υπάρχουν στους 8 μεγαλύτερους παραθαλάσσιους Δήμους του νησιού ισάριθμες εγκαταστάσεις βιολογικών καθαρισμών των λυμάτων, 3βάθμιας επρξεργασίας . Τα βιολογισμένα αυτά νερά , δύνανται να χρησιμοποιηθούν για άρδευση, όπως ήδη τώρα και 15 χρόνια χρησιμοποιούνται στη Κύπρο, τόσο στις εγκαταστάσεις της Βαθιάς Γωνιάς όπου γίνεται η επεξεργασία των λυμάτων της Λευκωσίας και της ευρύτερης περιοχής όπως επίσης και στις εγκαταστάσεις του Βατί, για την Επαρχία της Λεμεσού.
Οι ανάγκες
Στο νησί της Κρήτης, σήμερα πια υπάρχει πολύ σοβαρό πρόβλημα επάρκειας υδρευτικού αλλά και αρδευτικού νερού. Εξαίρεση αποτελεί ο Νομός Χανίων, όπου εξ αιτίας της ύπαρξης των πολύ μεγάλων πηγών και οι οποίες έχουν αξιοποιηθεί σε ικανοποιητικό βαθμό, υπάρχει επάρκεια υδρευτικού νερού όπως επίσης και κάλυψη πολλών αρδευτικών αναγκών. Ειδικότερα κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, όπου ο πληθυσμός του νησιού αυξάνεται κατά 30% τουλάχιστον, φτάνοντας στον αριθμό των 850.000 ή και 900.000 ατόμων, οι υδρευτικές ανάγκες της Κρήτης υπερπολλαπλασιάζονται.
Οι εκτιμήσεις των αποθεμάτων
Η Κρήτη είναι ένα μεγάλο νησί με έκταση 8.450 τετραγωνικά χιλιόμετρα και με 4 μεγάλες οροσειρές με υψόμετρα 2.500 μέτρων περίπου, αλλά και άλλες 10 τουλάχιστον με υψόμετρα της τάξης των 1.000- 1700 μέτρων. Οι ορεινές περιοχές της Κρήτης με υψόμετρο άνω των 500 μέτρων, καλύπτουν το 52 % της συνολικής έκτασης του νησιού. Από την επεξεργαία των χρόνιβν βροχομετρικών μετρήσειων πο υπάρχουν, οι περιοχές αυτές εκτιμούμε ότι δέχονται τουλάχιστον 800-900 χιλιοστά βροχής και χιονιού κατ΄έτος . Για το υπόλοιπο ποσοστό του 42% της έκτασής της με υψόμετρο κάτω των 500 μέτρων, όμοια θεωρούμε ότι δέχονται περίπου 400 χιλιοστά βροχής και χιονιού κατ΄έτος. Οι εκτιμήσεις μας λοιπόν είναι ότι το νησί της Κρήτης δέχεται στο σύνολό του πολύ μεγάλες ποσότητες βροχής και χιονιού ετησίως και οι οποίες είναι της τάξης των αρκετών δεκάδων δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων νερού. Εδώ θα πρέπει βέβαια να σημειώσουμε ότι για να γίνει ο ακριβής υπολογισμός των συνολικών ποσοτήτων βροχής και χιονιού για μια νησιωτική περιοχή όπως και του νησιού της Κρήτης θα πρέπει να υπάρχουν μετρήσεις τουλάχιστον μιας δεκαετίας από ένα δίκτυο βροχομετρικών και χιονομετρικών σταθμών κατανεμημένων σε ολόκληρο το νησί ανάλογα με τις παρατηρούμενες βροχομετρικές διαφοροποιήσεις. Τέτοιοι σταθμοί βέβαια δεν υπάρχουν και επομένως δεν υπάρχουν και οι απαραίτητες αυτές μετρήσεις. Επιπλέον η μεθοδολογία υπολογισμού καθίσταται ακόμη πιο πολύπλοκη λόγω του πολύ έντονου ανάγλυφου στο νησί με τα 4 μεγάλα βουνά και τα 10 μικρότερα. Με μία πολύ σχετική προσέγγιση λοιπόν εκτιμούμε ότι οι ποσότητες των ατμοσφαιρικών κατακρημνησμάτων , δηλαδή βροχής, χιονιού και χαλαζίου, ανέρχεται στα 45 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως. Βέβαια σύμφωνα με τους νόμους της μετεωρολογίας και της υδρογεωλογίας , το ποσοστό της εξατμισοδιαπνοής, στις Μεσογειακές περιοχές ανέρχεται στο 50% τουλάχιστον των συνολικών κατακρημνησμάτων. Δηλαδή, οι μισές ποσότητες από αυτά τα νερά εξατμίζονται στην ατμόσφαιρα είτε μέσω της απ΄ευθείας εξάτμισης είτε από την εξάτμιση μέσω των φύλλων, των φυτών και των δέντρων. Οι υπόλοιπες λοιπόν μισές ποσότητες, είτε κατεισδύουν στο υπέδαφος και σχηματίζουν τους υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες, είτε καταλήγουν απ΄ευθείας στη θάλασσα μέσω των ποταμών και της υπόλοιπης επιφανειακής απορροής. Ακόμη όμως διοχέτευση νερού προς τη θάλασσα γίνεται και από τους υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες ακολουθώντας υπόγειες διαδρομές. Κλείνοντας λοιπόν τη διερεύνησή μας αυτή, εκτιμούμε ότι η Κρήτη τόσο λόγω της θέσης της και της γεωμορφολογίας της όσο όμως και λόγω της γεωλογικής της δομής, διαθέτει πολύ μεγάλα αποθέματα νερών είτε ως ρέοντα είτε σε υπόγεια υδροφόρα ρεζερβουάρς. Εδώ αξίζει να αναφέρουμε ότι η Κρήτη όσον αφορά και τους τρεις αυτούς παράγοντες, δηλαδή την γεωγραφική της θέση με τα υψηλά ποσοστά βροχοπτώσεων, την γεωμορφολογία της και το πολύ έντονο ανάγλυφό της, αλλά και τη γεωλογική της δομή, βρίσκεται σε πολύ ευνοϊκότερη θέση από την Κύπρο.
Για ένα Περιφερειακό στρατηγικό σχεδιασμό
Καταρχήν θα πρέπει να συμφωνήσουμε ότι για διάφορους λόγους η ενιαία διαχείρηση των νερών της δεν προσφέρεται σαν η πλέον δόκιμη επιλογή για την Κρήτη, όπως αυτό συνέβη με την Κύπρο. Οι λόγοι αυτοί προσδιορίζονται ως παρακάτω .
– Η Κρήτη είναι ένα πολύ επίμηκες νησί με πολύ μεγάλο μήκος που φτάνει τα 260 χιλιόμετρα περίπου. Επίσης οι εγκάρσιες οροσειρές των τριών κυρίως μεγάλων της βουνών την διαχωρίζουν στη μέση, οριοθετώντας τη Βόρεια ζώνη και τη Νότια ζώνη. Αυτά τα δύο καθιστούν αδύνατο τον σχεδιασμό για ένα ενιαίο αγωγό όπως στην Κύπρο. Αν ακολουθούνταν το ίδιο μοντέλο θα έπρεπε να κατασκευαστούν δύο αγωγοί, ο Βόρειος και ο Νότιος και με συνολικό μήκος 500 τουλάχιστον χιλιόμετρα και σε ένα ανάγλυφο με τεράστιες υψομετρικές διαφορές. Οι υψομετρικές αυτές διαφορές δεν είμαστε σίγουροι ότι θα επέτρεπαν τεχνικά και με βάση τις θεωρήασεις της υδραυλικής επιστήμης, την κατασκευή ενός τέτοιου έργου.
– Στον Νομό Χανίων ο οποίος είναι και ο πλέον ευνοημένος από την φύση σε σχέση με την ύπαρξη των μεγάλων πηγών, έχει προχωρήσει σε μεγάλο βαθμό η αξιοποίηση των υδάτινων πόρων με έργα τα οποία κατασκευάσθηκαν και συνεχίζουν να κατασκευάζονται από το 1978. Είναι δυνατόν λοιπόν να ακυρωθούν και να επανασχεδιαστούν αυτά τα έργα σημερινής δαπάνης δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ;
– Όμως θα ήταν πολύ πιο λειτουργικό άν το νησί χωριζόταν σε χωρικές ενότητες τόσο με βάση την γεωμορφολογία τους όσο και με τις διαθέσιμες ποσότητες υδάτινων πόρων. Για παράδειγμα αναδέρουμε ότι, το σχεδιαζόμενο μεγάλο φράγμα του Πλατύ ποταμού ο οποίος στην ολότητά του βρίσκεται στον νομό Ρεθύμνης, θα εξυπηρετήσει σε μεγάλο βαθμό και την περιοχή του μεγάλου κάμπου της Μεσσαράς που βρίσκεται στον νομό Ηρακλείου, καθότι είναι μια πολύ λειτουργική λύση.
—Επίσης μια άλλη χωρική ενότητα για κοινό σχεδιασμό αξιοποίησης των νερών της, είναι η περιοχή της Βόρειας ζώνης των νομών Ηρακλείου και Λασιθίου ως και την περιοχή του Αγίου Νικολάου και της Ελούντας με κεντρική βάση το φράγμα του Αποσελέμη.
Η λιμνοδεξαμενή Αγίου Γεωργίου στο Οροπέδιο Λασιθίου
Ο καθορισμός των Περιφερειακών χωρικών ενοτήτων διαχείρισης των νερών
Σαν μια πρώτη προσπάθεια για ένα Περιφερειακό σχεδιασμό με σκοπό να προκύψει το όσο δυνατόν αποδωτικότερο και πλέον δόκιμο αποτέλεσμα θεωρούμε ότι θα πρέπει να ακολουθηθεί μια μεθοδολογία με κύρια νόρμα το δίπολο : ‘’ Eνιαίος λειτουργικός γεωγραφικός χώρος , ενιαίοι υδατικοί πόροι’’. Σύμφωνα με το σκεπτικό αυτό, το νησί θα πρέπει να χωριστεί σε χωρικές ενότητες ώστε να είναι δυνατή η εφαρμογή για την κάθε μία από αυτές, ενός ενιαίου σχεδίου διαχείρισης των νερών με βάση κάποιους ‘’ισχυρούς υδάτινους πόρους ‘’που θα υπάρχουν στην κάθε μία από αυτές τις χωρικές ενότητες. Με την ορολογία ‘’ισχυρούς υδάτινους πόρους ‘’ εννοούμε ότι ποιά σημαντική πηγή νερού υπάρχει, όπως φράγμα , λιμνοδεξαμενή, μεγάλη πηγή, ή και υφάλμυρη πηγή με την προοπτική ενός μελλοντικού σχεδιασμού για την αξιοποίησής της. Συνεκτιμώντας λοιπόν τα παρακάτω :
Τον γεωμορφολογικό διαχωρισμό του νησιού σε Βόρεια και Νότια ζώνη,
την λειτουργική ενοποίηση Δημοτικών ενοτήτων για τη δυνατότητα κατασκευής ενιαίων τεχνικών έργων
την ύπαρξη ενός τουλάχιστον‘’ ισχυρού υδάτινου πόρου’’
την δυνατότητα για ενιαία κοινωνική αντίληψη και την εξασφάλιση της συναίνεσης των πολιτών για τέτοια μεγάλα έργα.
Θεωρούμε ότι με βάση τα παραπάνω, το νησί θα μπορούσε να κατηγοριοποιηθεί σε 8 τουλάχιστον χωρικές ενότητες .
Οι 8 χωρικές ενότητες Εκτιμούμε ότι για ένα αρχικό σχεδιασμό, ολόκληρο το νησί θα μπορούσε να κατηγοριοποιηθεί σε 8 χωρικές ενότητες, ως παρακάτω “
– 1η Ενότητα τη Βόρεια ζώνη του νομού Χανίων με ‘’ ισχυρούς υδάτινους πόρους’’ τις 5 μεγάλες πηγές της περιοχής με εκτιμώμενες ποσότητες νερών με στοιχεία του ΟΑΚ , 270 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως, καθώς και το φράγμα του Βαλσαμιώτη καθώς και τις λιμνοδεξαμενές της Χρυσοσκαλίτισσας και των Αγίων Θεοδώρων.
– 2η Ενότητα τη Νότια ζώνη του νομού Χανίων η οποία δεν διαθέτει ‘’ισχυρό υδάτινο πόρο’’, πλήν των γεωτρήσεων της περιοχής της Κουντούρας στην Παλιόχωρα καθώς στο Φραγκοκάστελλο. Υπάρχει βέβαια η δυνατότητα κατασκευής φραγμάτων μεσαίας χωρητικότητας τόσο στην ενδοχώρα του Δήμου Σελίνου όσο και του Δήμου Σφακίων.
– 3η Ενότητα η Βόρεια ζώνη του ανατολικόυ τμήματος του Δήμων Αποκορώνου, και των Δήμων Ρεθύμνης και Μυλοποτάμου, με’’ισχυρούς υδάτινους πόρους’’ , τις πηγές της λίμνης του Κουρνά, τις πηγές της Αργυρούπολης και το φράγμα των Ποταμών Αμαρίου. Ως προτεινόμενα έργα αναφέρουμε το ‘’ φράγμα Αλωνών’’ και το ‘’φράγμα Άνω Λατζιμά Μυλοποτάμου ‘’ με χωρητικότητα 5 και 6 εκατομ. κυβικά μέτρα αντίστοιχα . Επίσης στην ενότητα αυτή εντάσσονται οι υφάλμυρες πηγές της Γεωργιούπολης καθώς και οι παράκτιες πηγές του Μπαλίου. Στην ενότητα αυτή επίσης υπάρχεοι η δυνατότητα εκτέλεσης βαθιών γεωτρήσεων σε διαπιστωμένους υδροφόρους ορίζοντες.
– 4η Ενότητα τη νότια ζώνη του νομού Ρεθύμνης , με ‘’ισχυρό υδάτινο πόρο’’ , τις πηγές Κουρταλιώτη και Αγίου Νικολάου με ετήσια εκτιμώμενη παροχή τα 50 εκατομ. κυβικά μέτρα. Στην ενότητα αυτή προτείνεται το μεσαίο φράγμα του Ακουμιανού ποταμού, χωρητικότητας 3 εκατομ. κυβικών μέτρων.
–5ηΕνότητα τη Βόρεια ζώνη του Νομού Ηρακλείου έως και τις περιοχές του ΟροπεδίουΛασιθίου, της Νεάπολης , του Μεραμβέλου, καθώς και του Αγίου Νικολάου και της Ελούντας , με ‘’ ισχυρό υδάτινο πόρο’’, το φράγμα Αποσελέμη και τις λιμνοδεξαμενές Αγίου Γεωργίου και Χαυγά στο Οροπέδιο Λασιθίου. – 6η Ενότητατη νότια ζώνη του Νομού Ηρακλείου συμπεριλαμβανόμενου καιτου Δήμου Αμαρίου και έως και τον Δήμο Βιάννου, με ‘’ισχυρούς υδάτινους πόρους’’, τα φράγματα του Πλατύ ποταμού του οποίου η κατασκευή θα ξεκινήσει άμεσα, της Φανερωμένης και της Πλακιώτισας το οποίο είναι στη φάση της ολοκλήρωσης. Επίσης στην ενότητα αυτή συμπεριλαμβάνονται και οι λιμνοδεξαμενές του Ινίου, των Αμουργελών, των Αρμανωγείων, του Καραβάδω, των Αμουργελών, των Δαμανίων , των Παρτίρων και του Σχινιά.
– 7η Ενότητατη νότια ζώνη του νομού Λασιθίου , από την περιοχή της Βιάννου και έως τον Μακρύ Γιαλό, με ΄΄ισχυρό υδάτινο πόρο’’ το φράγμα Πραμιανών της πηγής της Καλαμαύκας, και τον εμπλουτισμό τους από τις πηγές της Μαλαύρας. Στην ενότητα αυτή εντάσσεται και η κατασκευή του μικρού φράγματος του Αγίου Ιωάννου Ιεράπετρας χωρητικότητας 1,7 εκατομ. κυβικά μέτρα.
—8η Ενότητα τις ανατολικές περιοχές του νομού Λασιθίου ως και το Δήμο Σητείας, με ’’ισχυρούς υδάτινους πόρους’’, τις εξαγγελθείσες για κατασκευή λιμνοδεξαμενές των Λιθινών και των Χοχλακίων.
Επιπλέον έρευνες και έργα
Με αυτή λοιπόν την κατηγοριοποίηση θεωρούμε ότι θα συντονιστεί με ένα πολύ ικανοποιητικό τρόπο το θέμα της διαχείρησης των υδάτινων πόρων της Κρήτης. Πέραν της ενοποίησης τους, ως προς την διαχείρηση των ήδη υπαρχόντων υδάτινων πόρων, προτείνεται η διερεύνηση και επι πλέον πόρων , με την κατασκευή και άλλων φραγμάτων και λιμνοδεξαμενών, καθότι καταγράφονται τουλάχιστον στη συνολική έκταση του νησιού 19 ποτάμια με αξιόλογες παροχές πλέον εκείνων που έχουν ήδη κατασκευαστεί φράγματα (Ο Ξεροπόταμος Κισσάμου, ο Ταυρωνίτης , ο Πελεκανιώτης ,ο Κερίτης , ο Κλαδισσός , ο Κοιλιάρης , ο Σφακιανός, , ο Βρυσανός , ο Μουσέλας ,ο Πετρές ,ο Σπηλιανός , ο Πρέβελης , ο Πλατανιάς ,ο Ακουμιανός , , ο Αρκαδιώτης , ο Γεροπόταμος Μυλοποτάμου , ο Γεροπόταμος Μεσσαράς , ο Αναποδάρης , και ο ποταμός του Μύρτου). Επίσης θα πρέπει να ανορυχθούν και επιπλέον γεωτρήσεων σε περιοχές που θα επιλεγούν με βάση εμπεριστατωμένες γεωλογικές έρευνες και μελέτες. Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι η εκτέλεση γεωτρήσεων είναι τεχνικό έργο το οποίο δεν επιβαρύνει καθόλου το περιβάλλον καθότι οι εκμεταλευόμενες ποσότητες νερού ανανεώνται από τις βροχοπτώσεις και τις χιονοπυώσεις των επόμενων χρόνων. Εάν οι υπόγειες αυτές ποσότητες νερού δεν τυχαίνουν εκμετάλλευσης με την άντλησή και την χρησιμοποίησή τους, τελικά οι υπόγειοι αυτοί υδροφορείς διοχετεύουν με υπόγειες διαδρομές τα φορτία τους στη θάλασσα. Ακόμη αξίζει να αναφερθεί ότι τα έργα των γεωτρήσεων έχουν ελαχιστότατο κόστος κατασκευής συκγκρινόμενα με τα έργα κατασκευής φραγμάτων και λιμνοδεξαμενών. Όμως τα φράγματα και οι λιμνοδεξαμενές με τη σειρά τους διαθέτουν το πλεονέκτημα ότι , συγκρατούν τις υδάτινες ποσότητες των βροχοπτώσεων και έτσι αυτές δεν αφανίζονται καταλήγοντας στη θάλασσα. Άρα ο συνδυασμός και των δύο αυτών κατηγοριών τεχνικών έργων είναι εκείνος ο οποίος προσφέρει το βέλτιστο αποτέλεσμα. Επιπλέον θα πρέπει να αξιοποιηθούν σε βάθος χρόνου τα βιολογισμένα νερά από τις εγκαταστάσεις των βιολογικών καθαρισμών των 8 μεγαλύτερων παραλιακών Δήμων για άρδευση.
Οι υφάλμυρες πηγές και η αφαλάτωση
Ειδική προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην αξιοποίηση των 6 υφάλμυρων πηγών αλλά και της παράκτιας – υποθαλάσσιας πηγής του Μπαλίου για τις οποίες, η κάθε μια τους εκβάλει στη θάλασσα εκατοντάδες εκατομμύρια κυβικά μέτρα. Λόγω του ότι η αλατότητά τους είναι ιδιαίτερα ήπια, κυμαινόμενη από 300 έως και 5.000 ppm ιόντων χλωρίου, εκτιμάται ότι η δαπάνη για την αφαλάτωση του νερού αυτού τόσο σαν κόστος κατασκευής των εργοστασίων αφαλάτωσης όσο όμως και για την λειτουργία τους κατόπιν δεν θα είναι σε ‘’απαγορευτικά πλαίσια’’ . Όπως επίσης θα είναι και ικανοποιητική η ποιότητα του τελικού απολήψιμου νερού παρόλο που θα είναι προϊόν αφαλάτωσης αλλά ήπιας επεξεργασίας .
Φορεας διαχείρισης με αποκλειστικό Δημόσιο χαρακτήρα
Ένα πολύ σημαντικό θέμα και ίσως το σπουδαιότερο για την ορθολογιστική διαχείρηση των νερών σε μια Περιφερειακή περιοχή ,είναι το ποιός θα είναι ο φορέας ή ποιοί οι φορείς διαχείρησης. Θα είναι ένας φορέας για όλες τις ενότητες ή θα έχει η κάθε ενότητα ξεχωριστό φορέα διαχείρησης των νερών της. Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα υπάρχουν και για τις δύο επιλογές. Ωστόσο η εκτίμηση η δικιά μας είναι ότι την πλέον αποτελεσματική συνολική διαχείρηση θα μπορεί να την έχει ένας ενιαίος φορέας με πολύ καλά οργανωμένα τα αντίστοιχα τμήματα και στις 8 χωρικές ενότητες και οι οποίες θα διαθέτουν σχετική αυτοτέλεια λειτουργίας. Ο φορέας αυτός διαχείρησης, σαφέστατα θα έχει δημόσιο χαρακτήρα καθότι το νερό αποτελεί δημόσιο αγαθό με απόλυτα αδιαπραγμάτευτο προσδιορισμό , και επίσης θα πρέπει υπάγεται απ΄ευθείας στο Υπουργείο Εθνικής οικονομίας.
Ο αναντικατάστατος ρόλος των ΔΕΥΑ
Ωστόσο ο ρόλος του φορέα διαχείρισης θα είναι και μόνον ως προς τον σχεδιασμό των κεντρικών έργων καθώς και ως προς την αναζήτηση νέων υδάτινων πόρων. Οι υπόλοπες διαδικασίες τόσο της κατασκευής και συντήρησης των κεντρικών αγωγών και των δεξαμενών αποθήκευσης όσο βέβαια και των δευτερευόνων αγωγών διανομής των νερών προς τους καταναλωτές θα ανήκουν όπως και σήμερα στην αρμοδιότητα των ΔΕΥΑ των Δήμων της Κρήτης. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται και με τον πλέον δόκιμο τρόπο η εξυπηρέτηση των πολιτών καθώς και των επαγγελματιών. Εξαλλου η εμπειρία της λειτουργίας των ΔΕΥΑ για αρκετές δεκαετίες έως και σήμερα αποδεικνύει την ορθότητα της ύπαρξής τους.
Σε αντιδιαστολή με την ‘’άνυδρη γη΄΄ της Υπερσαχάριας περιοχής
Είναι λοιπόν απολύτως απαραίτητο να αντιμετωπιστεί άμεσα και με αίσθημα υψηλής ευθύνης το πρόβλημα της λειψυδρίας που έχει εμφανιστεί με περίσσια ένταση στο νησί της Κρήτης καθιστώντας την πράγματι μια Υπερσαχάρια περιοχή. Η κλιματική αλλαγή έχει αποδειχτεί ότι είναι πια μια μόνιμη κατάσταση με πολύ επώδυνες επιπτώσεις σε σημείο που αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα και με σύνεση το πρόβλημα της λειψυδρίας που εξαιτίας της έχει προκύψει , τα αρνητικά της αποτελέσματα θα είναι σε λίγο καιρό μη αναστρέψιμα.
Στο Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων (ΜΑΙΧ), πραγματοποιήθηκε σήμερα, Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου 2026, η παράδοση του πρώτου από τους έξι μηχανικούς κομποστοποιητές που έχει προμηθευτεί ο Δήμος Χανίων, προκειμένου να χορηγηθούν σε δημόσιες δομές και φορείς που δραστηριοποιούνται εντός των ορίων του Δήμου.
Πρόκειται για μηχανικό κομποστοποιητή διαχείρισης οργανικών αποβλήτων, με δυναμικότητα επεξεργασίας έως 400 λίτρα ή 200 κιλά την εβδομάδα.
Την παράδοση πραγματοποίησε ο Αντιδήμαρχος Καθαριότητας, Περιβάλλοντος και Πρασίνου, Μιχάλης Τσουπάκης ενώ σε δηλώσεις που ακολούθησαν στα τοπικά μέσα ενημέρωσης ο κ. Τσουπάκης αναφέρθηκε στην αγαστή συνεργασία του Δήμου Χανίων με το ΜΑΙΧ επισημαίνοντας: «Σήμερα, εδώ στο ΜΑΙΧ παραδίδουμε τον πρώτο από τους έξι κομποστοποιητές που έχει προμηθευτεί ο Δήμος Χανίων. Πρόκειται για μια λύση που βασίζεται στη φυσική διαδικασία της κομποστοποίησης, αξιοποιώντας τη θερμότητα και την περιστροφική κίνηση του δοχείου, χωρίς απαίτηση άλλης πηγής ενέργειας, ώστε να μειώσουμε ουσιαστικά τον όγκο των οργανικών αποβλήτων που καταλήγουν στους χώρους ταφής, να περιορίσουμε το κόστος αποκομιδής και να συμβάλλουμε ενεργά στην προστασία του περιβάλλοντος».
Από την πλευρά του ο Διευθυντής του ΜΑΙΧ, Γιώργος Μπαουράκης επεσήμανε: «Στο πλαίσιο της κυκλικής οικονομίας, δεν πετάμε τίποτα, τα χρησιμοποιούμε όλα. Στην ουσία ότι δεν χρησιμοποιείται από την κουζίνα, θα γίνεται κομπόστ. Αυτό, σε συνεργασία με τα ειδικά σχολεία, που έχουμε συνεργασία στον Νομό Χανίων θα αξιοποιείται και θα χρησιμοποιείται για την παραγωγή φρούτων και στην παραγωγή άλλων προϊόντων» ενώ υπογράμμισε τη συνεργασία του ΜΑΙΧ με τον Δήμο Χανίων σε ένα ευρύ πεδίο δράσεων.
Στις τεχνικές λεπτομέρειες και τη λειτουργία του κομποστοποιητή αναφέρθηκε η Νίκη Μπλιάτζα, στέλεχος της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος, Πρασίνου και Καθαριότητας του Δήμου Χανίων: «Ο μηχανικός κομποστοποιητής μπορεί να διαχειριστεί υπολείμματα τροφών, όπως μαγειρεμένα ή ωμά κρέατα και ψάρια, φρούτα και λαχανικά, καθώς και απορρίμματα κήπου. Το παραγόμενο κομπόστ είναι έτοιμο σε 14 ημέρες και, μετά από σύντομη περίοδο ωρίμανσης, μπορεί να αξιοποιηθεί με ασφάλεια».
Η δράση υλοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος «Δράσεις Διαλογής στη Πηγή Βιοαποβλήτων στον Δήμο Χανίων εκτός της Περιοχής Παρέμβασης της ΣΒΑΑ RECODE» και συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ταμείο Συνοχής) και από εθνικούς πόρους.
